پيشنهاد ميگردد يكنواخت كننده ها را در رنگرزي آكريليك Levelling agent نمي گويند بلكه به آنها كند كننده يا ريتاردر Retarder ميگويند از نظر ساختار شيميايي ريتاردرها به دو طبقه تقسيم مي شوندكه عبارتند از :

ريتاردرهاي كاتيوني
در حال حاضر استفاده از ريتادرهاي كاتيوني متداول تر است باتوجه به ساختار شيميايي ريتاردرها مكانيزم آنها در حمام رنگرزي كاملاًمتفاوت مي باشد ريتاردرهاي كاتيوني مانند موادرنگرزي بازيك هستند منتهي گروه كروموفور ندارند ودرحمام رنگرزي مشابه انها عمل مي كنند يعني جهت نشستن روي گروه هاي منفي ليف باماده رنگرزي مصرفي رقابت مي كنند .
در مورد كند كننده هاي كاتيوني تحقيقات وسيعي انجام شده است و نتايج حاصله را ميتوان چنين تصور كرد كه انتشار جذبي اينگونه كند كننده ها به مراتب بالاتر از قدرت انتشار جذبي موادرنگرزي كاتيونيك برروي الياف اكريليك است بنابراين در شروع عمليات رنگرزي ابتدا ريتاردر در جذب الياف شده و با افزايش دما به تدريج ماده رنگرزي كاتيونيك جايگزين آن مي شود بدين ترتيب رنگرزي يكنواختي حاصل مي شود .
ريتاردر آنيوني در حمام رنگرزي در درجات حرارتي پايين 50 درجه سانتيگراد با مادة رنگرزي كمپلكس شيميايي به نام كاتيون – آنيون ايجاد مينمايد .
با افزايش درجه حرارت حمام رنگرزي كمپلكس حاصله شكسته شده مولكول ماده رنگرزي آزاد ميگردد قاعدتاً بالا بردن درجه حرارت حمام طي يك سيكل منظم انجام مي گيرد نتيجتاً‌عمل شكسته شدن كمپلكس هم تدريجي و منظم حاصل مي شود ريتاردهاي آنيوني هيچگونه فعاليت شيميايي روي ليف ندارند .
در مورد رنگرزي الياف اكريليك افزايش ماده ديسپرس كننده به حمام هاي رنگرزي پيشنهاد گرديده متذكر مي شود كه مادة ديسپرس كننده رل اساسي در مكانيزم رنگرزي نداشته و افزايش آن صرفاً جهت بهتر شكسته شدن كمپلكس كاتيون – آنيون مي باشد به عنوان مثال Irgasol-P200% يكنوع ديسپرس كننده متداول در ايران است .
در زمينة غلظت كند كننده ها نيز بررسي هايي انجام شده چنين نتيجه مي شود كه به كارگرفتن درصدي بيش از درصد مورد نياز ريتاردر مصرفي علاوه بر آن كه نسبت جذب ريتاردر را كاهش دهد نسبت جذب ماده رنگرزي مصرفي را نيز به ميزان قابل ملاحظه‌اي كاهش خواهد داد به همين دليل است كه در مورد رنگرزي الياف اكريليكي كليه مواد كمكي كه جهت تأمين مقاصد مختلف خاصه مواد كمكي كه به عنوان كند كننده مصرف مي گردند تحت شرايط حساب شده مي بايستي به حمام رنگرزي اضافه گردند .[3]

2-20- اندازه گيري ارزش اشباع ليف اكريليك (Sp)
ارزش اشباع يك ليف اكريليك نامعين را ميتوان با استفاده از يك ليف با ارزش اشباع معين مثل دارلون با ارزش اشباع 5/2 و همچنين رنگينه Astrazon Blue FFR مشخص نمود . به اين منظور چند حمام رنگرزي با نسبت حجم به وزن 40:1 به صورت زير تهيه گرديده و نمونه ها به مدت 3 ساعت درجوش رنگرزي مي شوند .
جدول(2-1) اندازه گيري ارزش اشباع ليف
%
11
10
9
8
7
6
5
8
Astrazon Blue FRR
%
1
1
1
1
1
1
1
1
Acitic acid 60%
G
_
_
_
_
_
_
_
X
Dralon
g
X
X
X
X
X
X
X

نمونه نامعين
بعد ازاتمام اين مرحله رنگرزي ، رنگينه باقيمانده در حمام درالون به كمك نمونه‌اي از درالون به وزن X گرم ، و همچنين رنگينه در حمامهاي ديگر به كمك نمونه هايي از ليف نامعين به وزن X گرم ، كاملاً رمق كشي مي گردد .
براي پيدا كردن ارزش اشباع ليف نامعين ، نمونه هاي ليف نامعين كه درمرحله دوم به حمامها اضافه گرديد پس از خشك شدن با نمونة دارلون خشك شده كه همچنين در مرحله دوم به حمام مربوطه اضافه شد مقايسه ميگردد نمونه‌اي كه داراي عمق رنگي برابر و يا نزديك به نمونه دارلون باشد طبق جدول زير ارزش اشباع ليف را مشخص مي نمايد :
جدول(2-2) مشخص كردن اشباع ليف نامعين
ارزش اشباع ليف
نمونه ( درصد رنگينه در حمام )
2/1
5
5/1
6
8/1
7
1/2
8
5/2
9
5/2
10
8/2
11
2-21- اندازه گيري سرعت رنگرزي ليف
براي محاسبه سرعت رنگرزي يك ليف نامعين لازم است كه وزن مشخصي از اين ليف با وزني برابر از نمونه‌اي كه سرعت رنگرزي آن مشخص است (‌درالون با سرعت رنگرزي 7/1) در يك حمام رنگينه مثل Astrazon Blue FRR به مقدار 2 درصد و حاوي اسيد استيك 60 درصد به مقدار 5/1 درصد تا رمق كشي كامل رنگرزي گردد چنانچه اين دو نمونه عمق رنگي برابر داشته باشند ، سرعت رنگرزي آنها برابر بوده و چنانچه نمونه نامعين پررنگ تر و يا كم رنگ تر رنگرزي شود به همين ترتيب سرعت رنگرزي آن به نسبت تفاوت در عمق رنگي ، از سرعت رنگري ليف معين بيشتر و يا كمتر مي باشد چنانچه اختلاف در عمق رنگي بيش از 20 درصد باشد تكرارآزمايش با نمونة معين با سرعت جذبي كمتر و يا بيشتر توصيه شده است [4]
2-22- خنثي كردن الكتريسيته ساكن الياف اكريليك
الياف اكريليك از يك طرف بيشتر مصرف كشباف دارد و از طرف ديگر در پتو مورد استفاده قرار مي گيرد ، مسئله خنثي كردن الكتريسيته ساكن حائز اهميت است روي همين اصل است كه پس از اتمام رنگرزي استفاده ازحمام نرم كننده پيشنهاد مي شود
نرم كننده كاتيوني
1-1.5%Sapamine OC
(reactant Softener
0.5%Acctic Acid pH=5-5.5
به مدت 20 دقيقه در 40°C
Sapamine OC مخلوطي است كه ازيك نرم كننده و يك آنتي استاتيك [3]

فصل سوم:
رنگزاهاي طبيعي ( قرمزدانه – اسپرك – پوست گردو )

3-1- تاريخچه رنگرزي
رنگرزي به عملياتي گفته مي شود كه در طي آن كالاي نساجي در محلولي كه شامل مواد رنگرزي ومواد ضروري ديگر است رنگ شود ورنگ بالنسبه با دوامي به دست آورد اين بدان معني است كه رنگ كالاي رنگرزي شده نبايد به آساني در اثر شستشو و يا درمعرض نور زايل گردد . شرط ثبات رنگرزي برروي پارچه ، فرق بين رنگرزي و لكه گذاري (Tinting) را بيان ميكند در بعضي مواقع نخها بسيار كمرنگ رنگرزي ميشوند تا نمرة‌نخها و كيفيت هاي مختلف نخ در طي بافت weaving يا تريكو بافي knitting يا هر عملي كه مقدم بر رنگرزي باشد ، شناسايي شوند . درجات ثبات رنگ پارچه به وسيلة مقايسة نسبي تعيين شده است و شايد مادة رنگرزيي كه بتوان ضمانت عدم تغيير زمينه آن ار در تمام شرايط نمود وجود نداشته باشد اختلاف زيادي در ثبات مواد رنگرزي مختلف وجود دارد ولي به طوري كه آشكار شده است مراحل برجستة مهمي كه در تحقيق براي يافتن مواد رنگرزي با ثبات بهتر در طي صدها سال گذشته وجود داشته است .
به اين باور رسيده ايم كه بيش از 3000 سال قبل از ميلاد مسيح در چين ، رنگرزي انجام مي شده است گرچه دليل قاطعي دردست نيست قديمي ترين اسناد از مذهب هندو و كارهاي اجتماعي متعلق به دورة 2500 سال قبل از ميلادمسيح است كه شامل رنگرزي ،ابريشم و پارچه هاي طلايي زربفت مي باشد و از اين دلايل تاريخي مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه درآن زمان رنگرزي يك كار تثبيت شده ‌اي بوده است عقيده بر اين است كه اين حرفه و صنعت از ايران به مصر منتقل شده است عتيقه هاي تمدن باستان در مصر بيشتر و بهتر از ديگر كشورهاي شرقي حفظ و كشف شده است از نقاشي هاي روي ديوارهاي مقبره چنين استنتاج مي شود كه از بيش از 3000 سال قبل از ميلادمسيح مصريها حصيرهاي رنگي مي ساخته اند و آنها را روي ديوارهايشان آويزان مي كرده اند بوته رنگرزها (Carthamus tinctorius) كه بدون شك به عنوان گلرنگ شناخته شده است جهت توليد رنگهاي قرمز و زرد در 2500 سال قبل از ميلاد مسيح به كار برده مي شده است حدود 1450 سال قبل از ميلاد مسيح مصريها به طور حيرت آوري كالاي نساجي را با ساختمان ظريفي مي ساختند و قادر بودند كه به رنگهاي مختلف آنها را رنگزي كنند .
به ترتيب تاريخي ، تمدن قديمي از خاور دور وميانه آمده است در مورد رنگ ارغواني باستان ( Tyrian purple) نشان اشرافي روميها عقيده بر اين است كه اين نشان از شهر فنيقي تاير ( Tyre) ناشي شده است اين ماده رنگرزي بسيار كمياب بوده و از نوعي حلزون دريايي استخراج مي شده است ساختمان شيميايي آن 6و 6َ دي برمواينديگوتين است و فقط براي رنگرزي شنل سزارها به كار مي رفته است ما مقدار زيادي از دانش رنگرزي قديمي مان را مرهون نوشته هاي پليني Pliny هستيم كه تعداد زيادي از روش هاي رنگرزي مورد استفاده دوران خودش را به تحرير درآورده است همچنين در كارگاه رنگرزي كشف شده در اثر حفاري در بمبئي مشاهده شد كه ديوارهاي آن را با يك سري تصويرهاي ديوراي مختلفي تزئين نموده بودند ، و جالب توجه است كه يكي از اين تصويرها ، سيارة‌عطارد بود كه كيف پولي را حمل مي كرد و اين به عنوان سمبلي بود كه در آن روزگاران رنگرزي يك تجارت سود آور محسوب مي شده است .
باسقوط امپراطوري روم ، قرون وسطي برسر كشورهاي اروپايي فرود آمد و از آن دوران تاريك هيچ سندي از هنر و صنعت وجود ندارد تا سال 1371 ميلادي كه رنگرزها صنف مستقل خود را درفلورانس تشكيل دادند ، هيچ اطلاع ديگري در مورد رنگرزي در دست نيست . اين اتحاديه عمر كوتاهي داشت و در سال 1382 منحل شد ، ولي بزودي و بعد از آن ، اتحاديه رنگرزان ، در سراسر كشورهاي اروپايي تشكيل شد در لندن اولين كنشور رنگرزها توسط كمپاني worshipful company of dyers در سال 1471 به وجود آمد همان طور كه در آن روز ها رسم بود صنف رنگرزها كنترل شديدي بر روي ورود كالاهاي تجارتي مهارت و فعاليت هاي تجارتي اعضايش اعمال مي كرد .
تا اواسط قرن گذشته ،تمامي مواد رنگرزي از منابع طبيعي به دست مي آمدند از زمان شروع تاريخ مدون درهندوستان ، نيل Indigo استخراج شده از گياه نيل Indigofera tinctoria و آليزارين به دست آمده از ريشة گياه روناس مورد استفاده قرار مي گرفته‌اند .
مقداري از اين محصولات به كشورهاي همسايه از جمله ايران صادر و از آنجا به كشورهاي خاور ميانه پخش مي گرديده است تا زمان باز شدن راه آبي شرق از طريق دماغه اميدنيك Cape of good hope به اروپا آليزارين و اينديگو هيچ كدام در اروپا در دسترس نبودند گياه گلرنگ Carthamus tinctorius هم كه به عنوان بوتة‌ رنگرزها شناخته شده بود يك گياه معمولي در آسيا ، آفريقا و كشورهاي مديترانه‌اي است گلهايي كه داراي مواد رنگي بودند ، به وسيلة رنگرزها به عنوان منبع رنگهاي قرمز و قرمز تند در مخلوط با تالك جهت تهيه مواد آرايشي مورد استفاده قرار مي‌گرفته اند كتابي text book در مورد رنگرزي و چاپ چلوار توسط پارنل parnell در سال 1844 ميلادي نوشته شده و آمار خوبي دربارة مواد رنگرزي طبيعي كه قبل ازتوليد موادرنگرزي مصنوعي مورد استفاده قرار مي گرفتند داده است .
ماهمچنين ازتاريخ روميها مي دانيم كه ايساتيس رنگرزان توسط بريتانيايي ها در زمانهاي قديم استفاده مي شده است اين ماده از گياهي به نام ايساتيس Isatis Tinctoria كه در فرانسه ، آلمان و انگليس كشت مي شده به دست مي آمد مادة‌فعال دراين گياه به نام اينديگوتين Indigotin بود كه شبيه همان تركيبي بود كه از نيل در كشورهاي شرقي تهيه مي شد اينديگوتين آبي رنگ بوده و غير محلول در آب است و قبل از اينكه به عنوان مادة رنگرزي مصرف شود بايد احياء گردد تا قبل از اينكه معرفهاي شيميايي احياء كنده جديد در دسترس باشد رنگرزها مجبور بودند بر تخمير طبيعي مادة‌گياهي تكيه كنند و از آن معرف احياءكننده يا هيدروژن به دست آورند ايساتيس رنگرزان Woad داراي موجودات ذره بيني micro organisms بود كه براي عمل تخمير لازم بودندو سبب احياء اينديگوتين ميگرديدند و به اين ترتيب با خيساندن گياه در شراط مناسب مايعي براي استفاده در رنگرزي توليد مي كردند به هر حال اين عمليات فوق العاده ماهرانه‌اي براي كنترل تخمير بود به طوري كه فقط هيدروژن از طريق نشو و نما و ازدياد موجودات ذره

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید