دانلود پایان نامه

تاريخي به‌عنوان اعضاي ساختارهاي سياسي ايران از دوران هخامنشي تا امپراتوري صفوي و دوران قاجاريه در قرن 19 و همچنين نقش محوري اسلام در ايجاد پيوند در بين اين کشورها، اشتراک زبان فارسي بين ايران با تاجيکستان و بخش بزرگي از ازبکستان و افغانستان و وجود شهرهايي مثل بخارا، سمرقند، بلخ، مرو، خيوه و خوارزم به‌عنوان مهد علوم ايراني اشاره کرد (http://www.hamshahrionline.ir). در ايجاد سياست ها و ارتباطات دوجانبه ميان کشورها، عوامل و مولفه ها فرهنگي اهميت بسزايي مي يابد که اين ضرورت در مورد ايران و کشورهاي حوزه آسياي مرکزي نه تنها اهميتي دوچندان دارد که البته بسيار اثر بخش بوده است. جمهوري اسلامي ايران به علت نزديکي و اشتراکات فرهنگي، تاريخي و ديني با کشورهاي آسياي مرکزي، در تلاش بود نزديکي و حضور در هر يک از کشورها برآمد. در طول سالهاي اخير، سياست خارجي ايران با شرايط خاصي در اين منطقه مواجه بوده است که شناخت بهتر آن، مي تواند به اتخاذ يک سياست فعال تر و سازگار با واقعيت هاي منطقه آسياي مرکزي فراهم آورد و در ارتباط با آن، ايران بتواند در ميان کشورهاي فعال و نقش آفرين منطقه اي و فرامنطقه اي در منطقه آسياي مرکزي، شرايط مناسبي با توجه به ويژگي هاي جغرافيايي – سياسي، اقتصادي و فرهنگي منطقه آسياي مرکزي را ايجاد کند؛ امضاي تفاهمنامه همکاري بين جمهوري اسلامي ايران و تاجيکستان، در سال 1391 در حوزه فرهنگي مويد اين امر است. بر اساس مفاد اين تفاهم نامه که در محل آکادمي علوم تاجيکستان به امضاء رسيد، طرفين همکاري‌هاي علمي و فرهنگي خود را در زمينه‌هاي مختلف و از طريق انتشار کتاب، برگزاري همايش‌هاي علمي و توليدات فرهنگي ارتقاء خواهند داد (http://www.mehrnews.com). ايران در فراگيري خط فارسي و چاپ کتاب براي تدريس در مدارس ابتدايي تاجيکستان، کمک کرده است. در سالهاي اخير، کتاب دوم “الفبا” به وسيله ايران چاپ و در آن کشور پخش گرديده است. افزون بر مسائل مربوط مربوط به خط و زبان، يران و تاجيکستان در ديگر زمينه رهاي فرهنگي از سال 1989م. به بعد، با هم همکاري نزديکي داشته اند. داد و ستد کتاب، فستيوال فيلم، برگزاري نمايش، برگزاري شب شهر، اجراي مسابقه ورزشي، برگزاري سمينار زبان فارسي، هفته فرهنگ، چاپ و پخش قرآن با برگردان فارسي، و … از اين جمله اند (افشار(سيستاني)، 1383: 126 ).
3 – 1 – 5 – 4 مناسبات و روابط در حوزه سياسي با توجه به وجود علقه هايي جغرافيايي، تاريخي و فرهنگي جمهوريهاي آسياي مرکزي با جمهوري اسلامي ايران، نوعي از همکاريها و نقش آفرينهاي جغرافيايي – سياسي ميان آنها وجود دارد؛ براي مثال مي توان از تلاشهاي جمهوري اسلامي ايران به عنوان ميانجيگري در حل و فصل اختلاف و بحران حوزه آسياي مرکزي در دهه نود قرن بيستم در کشور تاجيکستان تحت عنوان “جنگ داخلي تاجيکستان” روي داد، اشاره کرد. ايران با ميانجيگري، سعي در پايان دادن کشمکش هاي داخلي تاجيکستان داشته و دارد و برقراري آتش بس ميان گروههاي درگير پس از کنفرانس تهران در سال 1994م. / 1373ه.ش گامي در جهت برقراري صلح بوده است (افشار(سيستاني) 1383، : 125). در اين ارتباط، همکاري دو جانبه جمهوري اسلامي ايران با روسيه در منطقه آسياي مرکزي، اهميّت فوق العاده اي دارد هرچند که جمهوري اسلامي ايران و روسيه به دليل داشتن يک هدف مشترک در حوزه آسياي مرکزي که عبارت است از “عدم علاقه براي حضور ايالات متحده آمريکا در حوزه آسياي مرکزي و گسترش ناتو در آن” استراتژي مشخصي در قبال ايالات متحده در آسياي مرکزي دارند. از هر روي، نقش جمهوري اسلامي ايران در اين جنگ داخلي غير قابل انکار است. نقش جمهوري اسلامي ايران در فيصله دادن به جنگهاي پنج ساله در تاجيکستان به همراهي روسيه در افزايش پرستيژ و بهبود چهره جمهوري اسلامي ايران، بسيار حائز اهميت بوده است. به طور نهايي و جامع طي مراسمي در مسکو و با حضور مقامات ايراني به دست امامعلي رحمانف و سيد عبد الله نوري به امضا رسيد و به 5 سال جنگ هاي داخلي آن کشور پايان بخشيد (اتفاقي فر، 1387: 25). ريشه اين جنگ داخلي را بايد در تاسيس و فعاليت يک حزب اسلامي با عنوان حزب نهضت اسلامي در تاجيکستان بر مي گردد که بر خلاف اساس قانون جمهوري تاجيک – ستان بود. پيمان صلح تاجيکستان سرانجام در 25 ژوئن 1997 (4 تير 1376) به امضا رسيد که نقش کليدي در پايان بخشيدن به جنگ داخلي تاجي – کستان داشت. تلاش ديگر ايران براي پايان بخشيدن به جنگهاي داخلي تاجيکستان در فراهم آوردن زمينه هاي گفتگوي مستقيم بين امامعلي رحمانف و سيد عبدالله نوري بود. جداي از روسيه، ايران براي انجام گفتگو، ميان آن دو تلاش کرد و از وساطت برهان الدين رباني رئيس جمهور افغانستان که تاجيک بود، نيز استفاده کند. تلاشهاي ايران نهايتاً نتيجه بخش بوده و دو رهبر متخاصم براي نخستين بار در 17 مي 1995 (27 ارديبهشت 1374) با يکديگر ملاقات نمودند. اين ملاقات حالت تشريفاني داشت. ملاقات بعدي در 19 جولاي (28 تير) و با حضور اکبر هاشمي رفسنجاني رئيس جمهور و دکتر علي اکبر ولايتي وزير خارجه ايران که نقش بسيار موثر در مذاکرات
چند ساله ميان طرفين درگير در تاجيکستان بر عهده گرفته بود، صورت گرفت. حاصل ملاقات دو رهبر در تهران تشکيل کمسيون آشتي ملّي تاجيکستان مرکب از 26 عضو، (هر طرف 13 نفر) بود. اين کميسيون عملاً مسئوليت جدا سازي طرفين درگير، مبادله اُسرا و تعيين ترکيب دولت آشتي ملي را بر عهده داشت (اتفاقي فر، 1387: 25).70 علاوه بر اين، قابل توجّه است که جمهوري اسلامي ايران ازجمله نخستين کشورها بود که ضمن به رسميّت شناختن استقلال اين کشورها و شناساسي آنها، به استقرار سفارتخانه در اين جمهوريها مبادرت نمود. اين علاقه به صورت يکجانبه نبوده است و جمهوري هاي آسياي مرکزي نيز از ابتدا علاقمند به ايجاد ارتباطات سياسي بودند. کشورهاي در اين باره مي توان به سخنراني رئيس جمهور اين کشور، صفر مراد نيازف، در ابتداي به استقلال رسيدن اين جمهوري، در باب جهتگيري هاي کلان سياست خارجي اين کشور، در مجلس سخنراني پرداخت و نسبت کشورهاي دوست اين کشور صحبت کرد و در آن از جمهوري اسلامي ايران به عنوان نخستين کشور دوست ترکمنستان ياد کرد. بيان او در ايجاد روابط حسنه دوجانبه اهميت فوق العاده اي در ارتقاء وجهه جمهوري اسلامي ايران در آسياي مرکزي دارد. ايجاد گذرگاههاي مرزي، حذف محدوديت هاي حمل و نقل و ويزا در برخي مناطق براي راننده گان مسافرين و تجار، ايجاد کميته هاي مشترک اقتصادي و اتاق بازرگاني دو جانبه، افتتاح بانک تجارت آسياي مرکزي و افتتاح شعبه هاي بانک هاي ايران در کشورهاي حوزه جنوبي، اتحاد نوروزي از جمله اين اقدامات است (رفيع، 1391: 81). از ديگر سو، بايد توجّه داشت، به علت عدم جهت گيري هاي خصمانه جمهوري اسلامي ايران و روسيه در قبال يکديگر در سياستهاي بين المللي و داشتن مناسبات و همکاريهاي مناسب فيما بين اين دو کشور، حضور و نقش آفريني روسها در آسياي مرکزي در ارتباط با مناسبات جمهوري اسلامي ايران با کشورهاي آسياي مرکزي، داري کمترين تعارض ممکن است. بين سياست‌هاي ايران با چين و روسيه در عرصه بين‌الملل به اين دليل كه رقباي اصلي تك قطبي آمريكا در عرصه بين‌الملل هستند و با توجه به اين‌كه ايران همواره منتقد سياست‌هاي ناعادلانه در عرصه بين‌الملل بوده، خواه، ناخواه همسويي وجود دارد. ما مي‌بينيم كه در هر منطقه اي كه آمريكا مديريت اصلي بحران را بر عهده دارد، روسيه و چين به عنوان اين‌كه از بحران‌هاي جهاني جلوگيري كنند و بحران‌هاي جهاني نياز به همكاري يكسان دارد، در اين حوزه‌ها وارد مي‌شوند. ما اكنون بيش از هر زماني، شاهد دخالت آمريكا در منطقه هستيم، اين جهت‌گيري روسيه و چين در قبال ايالات متحده همسو شده است. با سياست‌هاي انتقادي كه ايران پس از انقلاب اسلامي داشته و اين مسأله باعث همسو شدن سياست خارجي ايران با روسيه و چين در آسياي مركزي و آسياي ميانه شده است؛ اين مسأله‌اي نيست كه از قبل طراحي شده باشد. اين همسو شدن بعد از در پيش گرفتن استراتژي از سوي كشورمان گرفته شده كه ايالات متحده نتواند قدرت خودش را در منطقه افزايش دهد (http://www.tabnak.ir).
با توجه به مناسبات ايران و کشورهاي آسياي مرکزي، زمينه هاي مناسبي را جهت همگرايي در ابعاد اقتصادي، فرهنگي و سياسي بين جمهوري اسلامي ايران و کشورهاي آسياي مرکزي وجود دارد. وجود تهديدات مشترک، مانند قاچاق مواد مخدر و نيز منابع عظيم انرژي اين منطقه و مسئله انتقال آن، مي تواند از عوامل ايجاد يک همگرايي منطقه اي باشد؛ علاوه بر موارد بيان شده، عوامل ديگر در همگرايي اين کشورها وجود دارد که آنها را مي توان چنين برشمرد: داشتن دين و آيين مشترک؛ اکثريت کشورهاي آسياي مرکزي مسلمان هستند داشتن قرابت جغرافيايي؛ اشتراکات تاريخي و اينکه درگذشته اغلب کشورهاي آسياي مرکزي با ايران قلمرو واحد جغرافيايي داشته اند؛ اشتراکات فرهنگي، بسياري از آداب و رسوم، بزرگان ايراني که آنها به وجود چنين افرادي افتخار مي کنند و وجود زبان مشترک در برخي از کشورهاي اين منطقه.
2 – 4 – 4 حضور ايالات متحده آمريکا و روسيه در آسياي مرکزي و اثرات ژئوپليتيکي آن بر ايران 1 – 2 – 4 – 4 حضور ايالات متحده و روسيه و احتمال چالش هاي مرزي عليه ايران نواحي ترکمن نشين آسياي مرکزي، پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي، در قالب دولت ترکمنستان، هويّت ملّي جديدي يافت و قوم ترکمن صاحب دولت خاص شد (حافظ نيا، 1388: 177). شکل گيري جمهوري ترکمنستان که تنها کشور از مجموع کشورهاي آسياي مرکزي هم مرز با جمهوري اسلامي ايران است، از لحاظ جغرافياي سياسي مرز، اهميت فوق العاده اي دارد. در دوره کمونيست ها به رغم کوشش ايشان به رغم ترکمن هاي ايران از طريق تبليغات به زبان ترکمني در رسانه هاي گروهي برون مرزي، برنامه ترکمني راديو گرگان بخصوص پس از انقلاب اسلامي ايران از پر شنونده ترين برنامه ها بوده وقتي بارها مسئولين محلي يا مرکزي صراحتاً از تاثير تبليغات ايدئولوژيک اين راديو بر ترکمن ها اظهار نگراني کرده بودند. هم اکنون نيز برخورد مردم و مسئولين با روحانيون اعزامي ايران (بويژه اهل سُنت و ترکمن) بسيار احترام آميز است و به رغم ميل به اعمال کنترل تلاش مي شود که موجبات سوء تفاهم فراهم نيايد. خلق و خوي آرام و وضعيت اقتصادي مناسب تر و گرايش اسلامي ترکمن ها در ايران موجب شد
ه است، به رغم آنکه حدود پانصد هزار ترکمن در ايران و در نقاط ايران و در نقاط مرزي ترکمنستان زندگي مي کنند اقدامات تحريک آميز تحت عنوان احياي هويّت ملي از سوي دولت شوروي سابق با علت فقدان لازم براي پذيرش آن نيز در اين سوي مرزي حاصل بماند (شيخ عطار، 1373: 154).
سيماي کنوني مرزهاي بين المللي و تقسيمات داخلي

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید