دانلود پایان نامه

چالش هاي آنها در آسياي مرکزي چالش هاي آن بر جمهوري اسلامي ايران، لازم است به روابط متقابل کشورهاي آسياي مرکزي و جمهوري اسلامي مورد توجه قرار گيرد:
1 – 5 – 4 مناسبات جمهوري اسلامي ايران و کشورهاي آسياي مرکزي
1 – 1 – 5 – 4 مناسبات و روابط در حوزه اقتصادي پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي وجود دو دليل مهم، زمينه ساز ايجاد همکاريهاي اقتصادي ميان ايران و کشورهاي تازه استقلال يافته شد: اول، پيوندهاي فرهنگي، مذهبي و تاريخي موجود ميان ايران و کشورهاي جديد در آسياي مرکزي؛ دوم، نيازها و تقاضاهاي اقتصادي در آسياي مرکزي به سرعت در حال افزايش بود. از اين رو، اين براي جمهوري اسلامي ايران يک فرصت مناسب به حساب مي آمد. کشور جمهوري اسلامي ايران، با دارا بودن موقعيت ژئوپوليتيكي69 خاص و همچنين به واسطه آنکه با پانزده كشور منطقه همجوار و هم مرز است و با توجه به قرار گرفتن در حد فاصل دو منطقه مهم درياي خزر و خليج فارس، همواره به عنوان گذرگاه مهم براي کشورهاي آسياي مرکزي مطرح بوده است. پس از هفتاد دهه، دولت هاي نو استقلال، ضعف و کشمکش در ماوراء قفقاز و آسياي مرکزي جاي ابرقدرت با ثبات شوروي را گرفتند، حوزه سرشار نفت و گاز درياي خزر نيز بعد تازه اي را بر اهميت استراتژيک آن افزود. ايران بعنوان کشوري سرشار از انرژي – که از شمال و جنوب به ترتيب که ميان سرزمين گسترده ماوراء قفقاز و ساحل طولاني شرق خليج فارس گرفته آسان ترين و ارزان ترين مسير عبور ميان اين بزرگترين حوزه هاي نفت و گاز جهان بود. همسايگان شمالي ايران نسبتاً توسعه نيافته اند، بالقوه مي توانستند براي صادرات غير نفتي ايران بازار بزرگي به ارزش تخميني 5 تا 10 ميليارد دلار در سال باشند (رمضاني، 1386: 132). علاوه بر آن، از سويي ديگر، آسياي مرکزي از لحاظ تاريخي و فرهنگي جزئي از قلمرو ايران زمين محسوب مي‌شده است، به همين علت، کشورهاي اين منطقه داراي اشتراکات بسياري در حوزه هاي تاريخي و فرهنگي با جمهوري اسلامي ايران دارند. از طرفي ديگر اين منطقه به علت داشتن آنتروپي بالا داراي وابستگي بالايي به کشورهاي همسايه خود که به نوعي مکمل جغرافيايي آنها هستند، مي باشند؛ جمهوري اسلامي ايران به علت راههاي سهل الوصول تر، امن تر و کم هزينه تر، نسبت به ساير کشورهاي همسايه داراي اولويت بالاتري براي جمهوريهاي آسياي مرکزي بوده است. همچنين، با فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و به استقلال رسيدن پنج كشور منطقه آسياي مرکزي، توجه ايران دوباره‌ي به اين کشورهاي منطقه معطوف گرديد، به علت همجواري جغرافيايي و اشتراکات در ابعاد تاريخي و فرهنگي اين کشورهاي منطقه با جمهوري اسلامي ايران، زمينه ها براي افزايش همکاري‌ها فراهم گرديد. ايران خواستار گسترش روابط بازرگاني با اغلب کشورهاي اين منطقه است، اما فرصت‌ها براي توسعه و همکاري منطقه‌اي سيستماتيک به طور چشمگيري مورد بهره‌برداري قرار نگرفته‌اند که اين عدم پيشرفت منعکس‌کننده محدوديت هاي ديگر تحت عنوان ميراث جنگي از قبيل نگراني‌هاي امنيّتي مداوم، محدوديت‌هاي زيربنايي و اداري، ادراکات ژئوپلتيک متفاوت، متفاوت بودن درجه باز بودن (اقتصاد باز) و جهت‌گيري‌هاي متفاوت بخش خصوصي در سياست‌هاي اقتصادي رژيم‌هاي منطقه است. با اين وجود، تاکيد ويژه بر همکاري منطقه‌اي و چند جانبه‌گرايي يکي از مشخصات سير کنوني سياست خارجي ايران است که نيل به اهداف اقتصادي، سيا سي – امنيتي و ايدئولوژيک ازطريق همکاري ممکن است (http://www.donya-e-eqtesad.com). جمهوري اسلامي ايران همواره در تلاش بوده است تا روابط خود را با کشورهاي آسياي مرکزي بيشتر کند. با اين وجود همکاري هاي مناسب در زمينه اقتصادي به نظر مي‌رسد که هنوز ظرفيت‌هاي زيادي وجود دارد که مي تواند در بهبود همکاريها اثربخش باشد. با توجّه به وجود اشتراکات فرهنگي ايران با آسياي مرکزي، در مجموع کشورهاي آسياي مرکزي منطقه اي است که جمهوري اسلامي ايران مي‌تواند روابط اقتصادي و تجاري خود را در آن توسعه دهد و بازارهاي مناسبي را براي خود، در ايجاد کند. در نخستين گام در روابط اقتصادي ايران با کشورهاي منطقه آسياي مرکزي، مي توان به اثر موقعيت جغرافيايي هر دو نسبت به مبادلات انرژي دانست؛ بويژه آنکه، احداث خط آهن سرخس- تجن که به منظور احياي جاده ابريشم و همچنين عضويت کشورهاي منطقه در اکو بود، مهم ترين فعاليت کشور جمهوري اسلامي ايران در اين سال ها بوده است. جمهوري اسلامي ايران با ايجاد راه آهن بافق – بندرعباس و پيوند آن به راه آهن سراسري ايران و کامل کردن راه آهن مشهد- سرخس، گامي درجهت پيوند دادن کشورهاي آسياي مرکزي و تاجبکستان به آبهاي آزاد را بر مي دارد. اين امر بري توسعه اقتصادي اين کشور، که خشکي آن را فرا گرفته، و دور از آبهاي آزاد است، داراي اهميت است (افشار (سيستاني)، 1383: 127). اين امر، جمهوري اسلامي ايران را براي کشورهاي آسياي مرکزي که داراي آنتروپي بالايي هستند، چرا که جمهوري اسلامي اسران علاوه بر دارا بودن کوتاهي راه براي انتقال انرژي نسبت به روسيه يا هر کشور ديگر، داراي امنيت و از لحاظ اقتصادي، به صرفه قرار داده است.
علاوه بر اين، امروزه حضور ايران و همکاري و فعاليتهاي اقتصادي اين کشور با کشورهاي حوزه آسياي مرکزي، مي توان به ايجاد بازارهاي مناسب براي شرکت هاي خودروساز ايراني، به منظور فروش محصولات آنها، اشاره کرد که از اين حيث، علاوه بر افزايش همکاري ها و حضور ايران، ارزآوري هاي مناسب براي را براي جمهوري اسلامي ايران به ارمغان آوردند. وبگاه فارسي دويچه وله گزارش زير را در باره بازار خودرو هاي ساخت ايران در کشورهاي آسياي مرکزي منتشر کرده است: خودروهاي ساخت ايران در بازارهاي آسياي مرکزي توانسته‌اند با محصولات شرکت‌هاي بزرگ خارجي رقابت کنند. ايران قصد دارد، محصولات خود را در سال جاري به روسيه، بلاروس و اوکراين نيز صادر کند. کارخانه “ايران خودرو” توانسته است در بازارهاي آسياي مرکزي حضور چشم گيري پيدا کند. مسئولان اين شرکت ايراني اعلام کرده‌اند که توليدات آن در سال گذشته ميلادي ??? هزار دستگاه بوده است (http://www.hamshahrionline.ir). از يک سو ضعف اقتصادي کشورهاي آسياي مرکزي و از سويي ديگر وجود توانايي اقتصادي بالاي جمهوري اسلامي ايران براي فروش کالا و حضور اقتصادي اين کشورها، مي تواند منجر به افزايش صادرات غير نفتي جمهوري اسلامي ايران شود. همکاري هاي جمهوري اسلامي ايران و مجموع کشورهاي آسياي مرکزي در حوزه الکتريسيته و وجود خطوط انتقال برق را مي توان نقطه عطفي در توسعه و بهبود همكاري اقتصادي کشورهاي آسياي مرکزي با جمهوري اسلامي ايران دانست. از جمله خط 400 کيلو وات تک مداره گنبد – بنيت داغ به طور 60 کيلومتر در خاک ايران از منطقه مرزي داشلي برون استان گلستان گذشته و شبکه سراسري برق ايران و ترکمنستان را از سال 1387 به هم وصل کرده است. اين خط بيشتر با هدف ترانزيت به کار خواهد رفت. به اين ترتيب برق ترکمنستان از راه ايران به ترکيه مي رسد (وثوقي، 1389 : 153). از طرفي ديگر، وجود مرز طولاني اين كشور با جمهوري اسلامي ايران و همسايگي با 3 استان خراسان رضوي، خراسان شمالي و گلستان و وجود 4 بازارچه مرزي داير (سرخس، لطف آباد، باجگيران، اينچه برون) و يك بازارچه در مرز اين كشور با خراسان شمالي و نزديكي ايران به بازارهاي مهم اين كشورشرايط بسيار مناسبي را فراروي هردو دو کشور جهت گسترش مناسبات و افزايش مراورات دو کشور جمهوري اسلامي ايران و ترکمنستان را فراهم آورده است.لازم به توضيح است که بر پايه قراردادهاي بين جمهوري هاي آسياي مرکزي در سال 1999، اين کشورها در خصوص کار هم زمان و موازي روي سيستم هاي انرژي در آسياي مرکزي به توافق رسيدند. درحال حاضر شبکه برق ايران به همه کشورهاي همسايه که با ايران مرز زميني مشترک دارند متصل است. با توجه به شرايط واردات برق چين، پاکستان، افغانستان و قزاقستان (رسول اف 1383: 258)، اتصال شبکه ايران به شبکه برق کشورهاي آسياي مرکزي با توجه به تلاشهاي دو جانبه و چندجانبه اين کشورها در جهت گسترش همکاريهاي علمي و فني و کمک هاي ايران به احداث پروژه هاي نيروگاهي اين کشورها بويژه تاجيکستان و قزاقستان مي تواند جايگاه کشورهاي توليد کننده و انتقال دهنده برق را در سطح آسيا تحکيم بخشد و محکم کند (وثوقي، 1389: 158). نمودار نشان‌دهنده ميزان صادرات و واردات ايران از کشورهاي آسياي مرکزي در هفت ماهه دهه اول 1391 است که داده‌هاي اين نمودار از وب سايت اتاق بازرگاني و معادن و کشاورزي تهران گرفته شده است. در مقايسه حجم صادرات و واردات، ايران در سه کشور ترکمنستان، تاجيکستان و قرقيزستان سياست اقتصادي واقع بينانه‌اي در مقايسه با قزاقستان و ازبکستان دارد، زيرا حجم واردات خيلي بيشتر از ميزان صادرات ايران است.
نمودار 3 – 4: ميزان صادرات و واردات متقابل جمهوري اسلامي ايران و کشورهاي آسياي مرکزي

http://www.donya-e-eqtesad.com

از زمان استقلال کشورهاي آسياي مرکزي تا سال 2004، ايران، 298 موافقتنامه، يادداشت تواهم نامه و پروتکل با اين جمهوريها نمود. از اين ميان 198 سند در مورد روابط اقتصادي و همکاريهاي اقتصادي بوده است. در زمينه هاي همکاريهاي اقتصادي، حمل و نقل در درجه نخست قرار داشته است. پروژه سواپ نفتف همکاري در امور ساختماني، ساخت نيروگاخ برق آبي، سيستم آبياري و بويژه سدسازي و ايحاد زير ساختهاي خظوظ جاده اي و ريلي از مهمترين زمينه هاي همکاري در حوزه اقتصادي بين ايران و کشورهاي اين منطقه است (اميراحمديان، 1382: 207).
2 – 1 – 5 – 4 مناسبات و روابط در حوزه فرهنگي به علت حسن همجواري و اشتراکات عميق فرهنگي فيما بين جمهوريهاي آسياي مرکزي و جمهوري اسلامي ايران، مناسبات و روابط اين کشورها در حوزه فرهنگي نيز وجود دارد؛ به عبارتي ديگر، عامل فرهنگ مي تواند به عنوان اصلي اساسي در سمت گيريهاي سياست خارجي ايران در روابط با کشورهاي منطقه آسياي مرکزي توجه شود؛ از اين رو پيوندهاي تاريخي، فرهنگي، تمدني، ادبي، زباني، قومي و … ايران با کشورهاي آسياي مرکزي از چنان قوت و اهميتي برخوردار است که تقريبا هيچ کشور ديگري را نمي‌توان مثال زد که از چنين پيوندها و اشتراکاتي با منطقه برخوردار باشد. ايران در جوار مرزهاي ترکمنستان و آذربايجان واقع شده، و علايق طولاني مدت فرهنگي و مذهبي نيز در تاجيکستان وجود دارد حکومت
ايران در سالهاي اخير براي ساختن مساجد و مدارس مذهبي کمک هاي مالي کرد، و منبع عمده آثار مذهبي نه فقط در تاجيکستان بلکه در سراسر آسياي مرکزي، بوده، تا نيروهاي تجديد حيات طلب اسلامي غلبه پيدا کند، مي خواهد نقش برجسته اي را ايفا نمايد (کولايي، 1384: 93). بر اين اساس از جمله اشتراکات ايران با کشورهاي منطقه آسياي مرکزي مي‌توان به تجربه يک زندگي

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید