دانلود پایان نامه

عوامل موثر در حضور ايالات متحده و روسيه در آسياي مرکزي است” مورد تاييد قرار مي گيرد.
در ارتباط با حضور دو کشور ايالات متحده و آمريکا در منطقه آسياي مرکزي و اثرات آن بر جمهوري اسلامي ايران، در درجه نخست، جمهوري اسلامي ايران بر اساس دو اصل مهم در سياست خارجي خود يعني “حسن همجواري با کشورهاي همسايه مانند جمهوريهاي آسياي مرکزي” و همچنين “علاقه به وضعيت مسلمانان جهان که يکي از آرمانهاي انقلاب اسلامي بوده است”، خواهان ثبات و امنيّت در حوزه کشورهاي آسياي مرکزي بوده است. بر اساس همين اصل، اين کشور مناسبات خود را با کشورها ي آسياي مرکزي از همان ابتداي استقلال شان، بصورت دوستانه شکل داده است؛ البته بررسي مناسبات جمهوري اسلامي ايران ومجموع کشورهاي آسياي مرکزي بيانگر سطوح خوب روابط با آنها با يکديگر است و همواره نگرانيهاي خود را نسبت به نفوذ کشورهاي بيگانه با اين منطقه که مخّل ثبات و امنيت در منطقه است و آسياي مرکزي را بسوي نظاميگري سوق مي دهد، ابراز مي دارد. از جمله امتيازات مناسب جمهوري اسلامي ايران براي حل نارسايي جغرافيايي ناشي از آنتروپي بالاي منطقه و همچنين فراهم کردن نقش آفريني بيشتر خود در آسياي مرکزي، استفاده از نقش اين کشور به عنوان مسير ترانزيتي به درياهاي آزاد براي اين جمهوريها مي‌باشد. جمهوري اسلامي ايران داراي شرايط بسيار مطلوبي به منظور دستيابي جمهوريهاي به مسير ترانزيت کالاهاي کشورهاي آسياي مرکزي به درياي آزاد و همچنين مسير انتقال خطوط لوله‌ي نفت و گاز آسياي مرکزي به دريايهاي آزاد است در اين ارتباط و با توجه به مزيّت ترانزيتي جمهوري اسلامي ايران در منطقه، اين کشور علاقه مند است تا با ايجاد سازوکارهاي همگرايي در جنبه اقتصادي، علاوه بر سوق کشورهاي منطقه به سوي استقلال و جلوگيري از هر گونه سوگيري به هر يک از کشورهاي روسيه و آمريکا که منافع جميع کشورهاي منطقه را به چالش مي کشاند، سعي بر آن دارد تا علاوه بر حفظ ثبات منطقه اي ميزان نقش آفريني خود را در ميان جمهوري هاي آسياي مرکزي بالا برد. علاوه بر آن، جمهوري اسلامي ايران به علت حسن همجواري سرزميني، برخورداري از پيوندهاي قومي، مذهبي، زباني، و تاريخي با مردم اين منطقه و همچنين با برخورداري از انگيزه‌هاي سياسي و اقتصادي از آغاز فروپاشي شوروي به دنبال نقش‌آفريني در اين منطقه بوده است؛ از اين رهگذر منافع خود را طي دوره‌هاي قبل، بر اساس رويکرد مهم ايدئولوژيک و فرهنگي، دنبال کرده است. با به استقلال رسيدن جمهوري هاي آسياي مرکزي، کشور جمهوري اسلامي ايران، به عنوان يكي از كشورهاي مهم منطقه جنوب غرب آسيا و همچنين همسايه جنوبي منطقه آسياي مركزي، در ارتباط با اين کشورها، با امتيازات و فرصت هايي ژئوپوليتيکي مناسبي روبه رو بوده است. اولاً، جمهوري اسلامي ايران به لحاظ اشتركات فرهنگي، تاريخي با كشورهاي آسياي مركزي احساس تعلق بيشتري در ارتباط با يکديگر دارند که هر دو کشور روسيه و آمريکا فاقد چنين امتياز فرهنگ زميني71 هستند. از اين رو، جمهوري اسلامي ايران تلاش نموده است با افزايش همگرايي و حضور در هر يك از كشورها، مناسبات خوبي را با اين کشورها فراهم آورد، اين امر حضور معنوي جمهوري اسلامي ايران را در تاجيکستان (بعنوان کشور هم زبان) و ساير کشورها (بعنوان کشورهاي هم فرهنگ و هم دين) شده است. ثانياً، روابط جمهوري اسلامي ايران و کشورهاي آسياي مرکزي، از زمان به استقلال رسيدن اين جمهوري ها، در سه حوزه اقتصادي، فرهنگي و سياسي که در فصل چهارم از اين پايان نامه به آن پرداخته شد، نشان مي دهد که جمهوري اسلامي ايران و جمهوريهاي آسياي مرکزي، داراي مناسبات خوبي با يکديگر هستند؛ خصوصاً آنکه اين کشورها، از نظر ويژگي هاي جغرافيايي، به جمهوري اسلامي ايران نيازمند هستند و اين کشور به عنوان کوتاه ترين، مقرون به صرفه ترن و همچنين امن ترين راه براي انتقال انرژي هاي اين حوزه به درياهاي آزاد محسوب مي شود. اين واقعيت جغرافيايي، يک امتياز مهم براي جمهوري اسلامي ايران در قبال جمهوريهاي آسيا مرکزي محسوب مي شود که عقد قراردادهاي ترانزيتي مابين جمهوري اسلامي ايران و اين کشورها در سالها دهه 1990م. ضمن ارتقاء جايگاه جمهوري اسلامي ايران در نظر سردمداران اين جمهوريها، نفوذ اين کشور را در جنبه هاي اقتصادي در منطقه آسياي مرکزي افزايش داده است. اين امر ضمن حل نارسايي جغرافيايي ناشي از آنتروپي بالاي منطقه، باعث افزايش مقبولبت و کسب منافع اقتصادي حاصله از آن براي جمهوري اسلامي ايران شده است. به عضويت درآمدن کشورهاي منطقه در منطقه بندي اکو در دهه 1990 ميلادي، اين ميزان از روابط را در ميان جمهوريهاي آسياي مرکزي و جمهوري اسلامي ايران افزايش داده است و اميد است تا با افزايش کاراي ها و نقش آفريني بهينه تر از چنين سازوکار منطقه اي، ميزان نفوذ جمهوري اسلامي ايران در ميان کشورهاي منطقه گردد. با توجّه به آنچه بيان شد و همچنين شرايط همکاريهاي موجود ميان جمهوري اسلامي ايران و جمهوريهاي آسياي مرکزي از يک سو و شناخت عوامل جغرافيايي موثر بر ژئوپليتيک آسياي مرکزي از طرف ديگر، مي تواند شرايط را براي همگرايي با توجه با واقعيت هاي منطقه آسياي مركزي فراهم آورد و در اين ارتباط، ايران مي تواند در ميان انبوهي از کشورهاي منطقه اي و فرامنطقه اي، س
هم مناسب از ظرفيت هاي سياسي- اقتصادي و فرهنگ منطقه منطقه آسياي مركزي را در اختيار بگيرد. در حالي که جمهوري اسلامي ايران به علت مزيت جغرافيايي و از ديدگاه ژئوپليتيک، داراي قابليّت ويژه در ايجاد همگرايي و ايجاديک منطقه با مزيت هاي اقتصادي اقتصادي براي کشورهاي آسياي مرکزي داشته باشد؛ از اين رو، اميد است در آينده اي نه چندان دور، ايجاد چنين سازوکاري با توجه به امتيازاتي چون نيازمندي هاي کشورهاي منطقه، اهميّت هاي جغرافيايي جمهوري اسلامي ايران با توجه به محصور بودن کشورهاي آسياي مرکزي در خشکي و داشتن اشتراکات و ويژگيهاي تاريخي و فرهنگي کشورهاي اين منطقه وجمهوري اسلامي ايران، فراهم آيد. از ديگر سو، مرزهاي شمال خاوري جمهوري اسلامي ايران پس از اضمحلال اتحاد جماهير به اين سو همواره مرزهاي امني بوده است و هيچگاه نه فروپاشي اتحاد جماهير و شکلگيري جمهوريهاي آسياي مرکزي بويژه ترکمنستان که با ترکمن هاي ساکن در جمهوري اسلامي ايران در استان گلستان هم مرز هستند و نه حضور ايالات متحده آمريکا و روسيه در منطقه، چالش آفرين نبوده است؛ تنها نقش آفريني ترکمن ها پس از پيروزي انقلاب اسلامي و در دوران حاضر، مربوط به فعاليتهاي اين قوم در ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي بوده که البته هيچگونه ماهيّت قوميّت گرا را در دل خود نداشت. از اين رو مي توان گفت که حضور ايالات متحده آمريکا و روسيه هر گونه احتمال به منظور چالش مرزي در شمال خاوري ايران را منتفي ساخته است. با توجّه به اين نکات که به طور مبسوط در اين پژوهش به آن پرداخته شد، فرضيه دوم اين پژوهش که عبارت بود از “حضور روسيه و ايالات متحده آمريکا در آسياي مرکزي باعث نتايجي مانند کاهش ترانزيت و عمق استراتژيک و چالش هاي مرزي عليه ايران مي شود” مورد تاييد قرار نمي گيرد.

* پيشنهادات:
1. در بُعد ژئواکونومي تجربيات ارزشمند جمهوري اسلامي ايران در حوزه انرژي (نفت و گاز) مي تواند براي کشورهاي آسياي مرکزي مانند ترکمنستان بسيار ارزشمند باشد؛ اين امر در ارتباط با کمي تجربه کشورهاي منطقه و سرمايه گذاري شرکتهاي ايالات متحده آمريکا، مي تواند براي بالا بردن نفوذ جمهوري جمهوري اسلامي ايران و کاهش وجهه ايالات متحده آمريکا اهميّت فوق العاده اي داشته باشد. علاوه بر آن، به علّت توسعه نيافتگي کشورهاي آسياي مرکزي، با ارتقاء ميزان مبادلات اقتصادي ميان جمهوري اسلامي ايران و کشورهاي منطقه که از جمله آنها مي توان به حضور نمايندگي شرکت ها و کارخانجات توليد پايه و … اشاره کرد، قدم بلندي در بالا بردن نفوذ اقتصادي جمهوري اسلامي ايران در منطقه آسياي مرکزي برداشت. اين امر، در ارتباط با تلاش روسيه جهت تصاحب بازار مصرف منطقه با کالاهاي روسي، براي جمهوري اسلامي ايران علاوه بر اهميّت اقتصادي، اهميّت ژئوپليتيکي نيز دارد.
2. در بُعد ژئوپليتيکي توجّه به رويکرد همگرايي منطقه اي، زمينه ساز ايحاد تقريب بيشتر کشورها – ي منطقه آسياي مرکزي با جمهوري اسلامي ايران است. ايجاد يک همگرايي منطقه اي متشکل از پنج کشور آسياي مرکزي مي تواند در مقبوليت بسيار کارساز باشد. آنتروپي بالاي کشورهاي آسياي مرکزي و توسعه نيافتگي اقتصادي اين کشورها و پتانسيل بالاي جمهوري اسلامي ايران براي همکاري با کشوري آسياي مرکزي فلسفه اصلي تشکيل چنين سازوکاري است.
3. افزايش همکاري علمي مانند برگزاري همايش هاي علمي مشترک و ميان کشورهاي آسياي مرکزي و ج.ا.ا مي تواند به عنوان يک راهکار بسيار ارزشمند براي بهبود حضور اين کشور در آسياي مرکزي مورد توجّه قرار گيرد.

منابع
الف) کتب
1. احمديان شالچي، نسرين (1378)، ديارآشنا (ويژگي هاي جغرافيايي کشورهاي آسياي مرکزي)، يک جلد، مشهد، انتشارات موسسه آستان قدس رضوي.
2. افشار(سيستاني)، ايرج (1383)، جغرافياي تاريخي تاجيکستان، انتشارات بين المللي المهدي، تهران.
3. افشردي، محمدحسين (1385)، ژئوپليتيک قفقاز و سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران، تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، دانشکده فرماندهي و ستاد.
4. اطاعت، جواد (1386)، ژئوپلتيك و سياست خارجي ايران، نشر مفيد، تهران.
5. آليسون، روي و لنا جانستون (1382)، امنيت در آسياي مرکزي (چارچوب نوين بين المللي)، ترجمه محمدرضا دبيري، يک جلد، تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين المللي.
6. بحيرايي، حميد (1388)، جغرافياي کشورهاي جهان(تاجيکستان)، انتشارات جغرافيايي نيروهاي مسلح.
7. تراب زاده، منيژه و اکرم حسين پور و فريبا شهيدي فر و فهيمه وزيري(1373)، ماهيت تحولات در آسياي مرکزي و قفقاز، مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، تهران.
8. تقوي اصل، سيد عطا (1379)، ژئوپلتيک جديد ايران: از قزاقستان تا گرجستان، يک جلد، تهران، مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
9. حاتمي، تورج (1382)، برخورد منافع روسيه و آمريکا در آسياي مرکزي و قفقاز، يک جلد، تهران، پژو – هش کده آسياي مرکزي وقفقاز.

10. حافظ نيا، محمد رضا (1385)، اصول و مفاهيم ژئوپلتيک، يک جلد، مشهد، انتشارات پاپلي (وابسته به پژوهشکده اميرکبير جهان).
11. حافظ نيا، محمد رضا (1388)، جغرافياي سياسي ايران، چ اول، تهران، انتشارات سمت.
12. حافظ نيا، محمد رضا (1385)، اصول و مفاهيم ژئوپلتيک، انتشارات پاپلي (وابسته به پژوهشکده اميرکبير جهان).
13. حافظ نيا، محمد رضا (1383) و

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید