مانده است تا منابع جديد و با ارزش گياهي کشف شود، به اين ترتيب گياهان را مي توان به عنوان منبعي از مواد شيميايي بالقوه مفيد دانست که تنها بخشي از آن مورد بهره برداري قرار گرفته است.
اين مواد شيميايي بالقوه را مي توان نه تنها به عنوان دارو بلکه به عنوان الگويي بي نظير به صورت نقطه شروعي براي ساخت آنالوگ هاي دارويي به کار برد و همچنين به عنوان ابزاري جالب به منظور فهم و درک بيشتروبهترپديده هاي زيست شناختي به کمک گرفت. (اسکالتسا1 ، ديگراک2 و همکاران، 1999،2001)
گياهان داروئي، از ارزش و جايگاه ويژه اي در تأمين بهداشت و سلامت جوامع هم به لحاظ درمان و هم پيشگيري برخوردار بوده و هستند. در قرن حاضر تحقيقات گسترده اي بر روي گياهان داروئي انجام پذيرفته و داروهايي با ترکيب هاي موثره طبيعي افق هاي جديدي را براي جامعه پزشکان و داروسازان پژوهشگر سراسر دنيا گشوده اند. به طوري که در حال حاضر حدود يک سوم داروهاي مورد استفاده در جوامع انساني را داروهايي با منشأ طبيعي و گياهي تشکيل مي دهند و صنايع داروسازان جهان تلاش مي کنند ساخت شيميايي اقلام مربوطه به دو سوم بقيه داروها نيز به تدريج منسوخ و به منابع گياهي متکي گردد. از اين رو صنايع داروسازي و گروه هاي تحقيقاتي بسياري از کشورها توجه خود را به کشت و توليد گياهان داروئي معطوف داشته اند. (اميد بيگي، 1384)
همچنين با توجه به افزايش سطح آگاهي مصرف کنندگان نسبت به اثرات جانبي نامطلوب داروهاي سنتزي و تمايل بشر به استفاده هرچه بيشتر از محصولات طبيعي به منظور حفظ سلامت خويش، همچنين مشکلات مستقيم داروئي مدرن مانند هزينه هاي بالا، استفاده از منابع تجديد ناپذير مانند منابع فسيلي آلوده کننده محيط زيست توسط صنايع داروئي و ناتواني بشر جهت ساخت برخي از ترکيب هاي داروئي سبب شد که استفاده از گياهان داروئي در توليد دارو و جايگزين آنان با ترکيب شيميايي روندي رو به گسترش از خود نشان دهد که اين امر در کشورهاي اروپايي به وضوح قابل مشاهده است. (صدرايي منجيني، 1382)
علاوه بر اين توصيه هاي سازمان بهداشت جهاني 3(WHO) در استفاده از فرآورده هاي طبيعي، به نوبه خود باعث شده است که توليد و تجارت اين گونه محصولات از رونق قابل توجهي در جهان برخوردار باشد. هم اکنون، کشورهاي مختلف تلاش مي کنند تا سهم مناسبي از اين بازار در حال رشد را به خود اختصاص دهند (هينبرگ4 و همکاران، 2006).
بسياري از اين گونه گياهان علاوه بر خواص دارويي، يه عنوان نگهدارنده، محافظت کننده و طعم دهنده نيز در صنايع غذايي مورد استفاده قرار مي گيرند.بسياري از اين گياهان طعم دهنده به جهت حضور روغن هاي ضروري داراي منبع بسيار مهمي از ترکيب هاي فنليک هستند که فعاليت آنتي باکتري مناسبي از خود نشان مي دهند . با نگاهي اجمالي به فرهنگ مصرف داروهاي گياهي در ايران، ميراث گرانقدر شناسايي و مصرف اين گياهان در طب غني سنتي ايران مشاهده مي گردد. از طرفي، فلات وسيع ايران در قسمتهاي مختلف خود از شرايط آب و هوايي گوناگون برخوردار است و به همين دليل، فراواني و گوناگوني گونه هاي مختلف اين گياهان در پهنه دشت ها و کوه هاي ايران بيش از 7500 گونه گياهي (حدود ده برابر تعداد گونه هاي هريک از کشورهاي اروپايي) مي رسد که بخش قابل ملاحظه اي از آنها حاوي ذخاير متابوليتي با ارزشي مي باشند، از اين رو به حق قابليت فلور ايران را يکي از منابع داروخيز جهان دانست (اميد بيگي،1384)
عصاره هاي گياهي و ترکيبات موجود در آن داراي اثرات شناخته شده ضد باکتريايي مي باشند و از آنها به عنوان نگهدارنده هاي غذايي مي توان استفاده نمود. چون کاربرد زيادي در کنترل رشد باکتري هاي عامل فساد دارند (مهدي عليپور و همکاران،1388)
استقبال از اين موضوع از يک طرف به علت رويکرد جديد عموم مردم و از طرف ديگر توصيه سازمان هاي بين المللي و ملي ذي صلاح در امر بهداشت مواد غذايي در استفاده از نگهدارنده هاي طبيعي مختلف به جاي مواد شيميايي مي باشند. به طور کلي عصاره هاي گياهي کاربرد داروئي و طعم دهنده در غذا دارند (انکري5 و همکاران 1999).
بيماري هاي حاصل از مصرف غذاهاي آلوده به با کتريهاي پاتوژن از اهميت فراواني در بهداشت عمومي برخوردار بوده و سالانه خسارات مالي و جاني فراواني را به جواع تحميل مي نمايد (شارون6، براونلا و همکاران 2001)
در سال 1999 مرکز کنترل و پيشگيري بيماري ها اعلام کرد که سالانه 76 ميليون نفر در ايالات متحده بر اثر پاتوژن هاي مواد غذايي بيماري مي شوند، چنين بيماريهايي سالانه منجر به 225000 مورد بستري در بيمارستانها و 5000 مورد مرگ مي گردند. مطابق ارزيابي دپارتمان کشاورزي ايالات متحده USDA هزينه هاي پزشکي در زيان هاي اقتصادي ناشي از دورريزي مواد غذايي ايجاد کننده بيماري غذايي در محدوده 5/6 تا 9/34 بيليون دلار در هر سال است (وحيدي و همکاران، 2002).

1-2-اهميت تحقيق
کاهش تعداد ميکرو ارگانيسم ها در مواد غذايي از نظر صنايع غذايي و کنترل کيفيت و هم از نظر بهداشت و سلامت عمومي حائز اهميت فراوان است. يکي از راه هاي کنترل رشد باکتري هاي پاتوژن مواد غذايي استفاده از نگهدارنده ها و ترکيبات ضد ميکروبي مي باشد .افزودن مواد شيميايي به منظور نگهداري مواد غذايي معمولاً بر مبناي جلوگيري از رشد ميکروبي و يا کشتن و از بين بردن گروه هايي از ميکرو ارگانيسم هاي مضر مي باشد. کارخانجات مواد غذايي همواره به دنبال توليد محصولاتي با کيفيت عالي، قوام خوب و رنگ و بو و طعم مطلوب هستند علاوه بر آن ارزش غذايي و زمان ماندگاري محصول نيز از اهميت بسيار بالايي برخوردار است. (ناير7 و همکاران، 2007)
از جمله در تحقيقات متعددي اثرات ضد ميکروبي گياهان مختلف خانواده نعناع به اثبات رسيده است که برخي از آنها به علت وجود ترپنوتيدها مي باشد(اميد بيگي وهمکاران، 1379 )
هو و همکاران در سال 2000 گزارش کردند که رزماري خشک در غذاهاي فراوري شده به ميزان گسترده جهت پايداري چربي مورد استفاده قرار گرفته و بنابراين طبق آزمايشات مي تواند به عنوان جايگزين آنتي اکسيدانهاي سنتيک مانند بوتيليد هيدروکسي آنيزول (BHA8)، بوتيليد هيدروکسي تولوئن 9(BHT) و پروپيل گالات 10(PG) به کار رود. اين مشاهدات توجه بيشتر را معطوف گياهاني کرد که در اثر افزوده شدن در مقادير زياد، خواص حسي را کمتر تغيير مي دارند (بندونين11 و همکاران، 2002)
بنابراين از ديدگاه صنعتي و تغذيه اي، اضافه کردن يک ماده براي کنترل فرآيند اکسيداسيون و بهبود کيفيت محصولات غذايي ضروري به نظر مي رسد. در اين رابطه آنتي اکسيدانها ترکيباتي هستند که با به تأخير انداختن فرآيند اکسيداسيون باعث افزايش عمر ماندگاري چربيها مي شوند، مطالعات نشان مي دهند که دليل محافظت آنتي اکسيدانها از چربيها احتمالاً به خاطر توانايي اين ترکيبات در گيرندگي راديکال آزاد است، در حقيقت آنتي اکسيدانها به وسيله واکنش با راديکال هاي آزاد قبل از آنکه با اسيدهاي چرب واکنش دهند و يا به وسيله واکنش دادن با فلزات، از اکسيداسيون ممانعت مي کنند (چونگ12 و همکاران 2003).
به دلايل ذکر شده بيش از 50 سال است که از آنتي اکسيدانهاي سنتزي براي حفظ مواد غذايي به خصوص روغن ها و چربي ها در برابر اکسايش استفاده مي شود (ايرواندي و همکاران 2000)
رايج ترين آنتي اکسيدانهاي سنتزي مورد استفاده در صنايع غذايي، هيدروکسي آنيزول (BHA)، بوتيليد هيدروکسي تولوئن (BHT) و ترشيو بوتيل هيدروکينون 13(TBHQ) مي باشند (ايتو14 و همکاران، 1985).
اين ترکيبات ارزان قيمت بوده و به خوبي در روغن حل مي شوند و مدت زمان نگهداري مواد غذايي را افزايش مي دهند اما استفاده از اين آنتي اکسيدانهاي سنتزي به دليل سميت آنها و گزارشاتي مبني بر سرطان زائي و اثر بر فعاليت هاي آنزيمي کبد محدود شده است (مهدوي و همکاران 1995).
همچنين اين آنتي اکسيدانها ممکن است باعث ايجاد و يا گسترش فعاليت تومورهاي بدخيم در بدن شوند (بوتروک15 و همکاران 2000)، بنابراين در سالهاي اخير تلاش براي شناخت آنتي اکسيدان هاي طبيعي با منشأ گياهي افزايش يافته است زيرا آنتي اکسيدانهاي طبيعي علاوه بر داشتن خصوصيات آنتي اکسيداني مي توانند در کاهش سرطان هاي بيماري هاي قلبي و ساير مشکلات حادي که با پيري در ارتباط هستند تاثير داشته باشند(زينول16 و همکاران،2003)

1- 3-اهداف تحقيق
1-3-1- هدف اصلي
بررسي اثر آنتي ميکروبي و آنتي اکسيداني عصاره و اسانس صمغ باريجه.

1-3-2- اهداف فرعي
دستيابي به نوعي نگهدارنده طبيعي
توليد عصاره با استفاده ازحلال آب و اتانول
بررسي نوع حلال و غلظت عصاره بر خواص آنتي ميکروبي و آنتي اکسيداني عصاره

شکل1-1 باريجه

1-4- باريجه17:
باريجه به صمغ تعدادي از گياهان جنس ferula اطلاق مي شود که همگي به خانواده جعفري يا چتريان18 تعلق دارند. (آزادبخت و همکاران، 1378)
اين خانواده داراي 275جنس و 2850 گونه مي باشد، جنس ferula داراي 133 گونه مي باشد و صمغ F.gumosa تحت عنوان باريجه در ايران معروف است.
در منابع علمي خارجي گياه باريجه در سال 1884 در نواحي شمال ايران به نام فردي موسوم به Buhse به ثبت رسيد و نامگذاري شده است (حلاقي مرني و همکاران، 1365)
باريجه صمغ رزيني است که در ايران در مناطق مختلف با نامهاي باريجه، باليجه، بالبند و در کتب طب سنتي به نام بارزد و بيزد، يرنجا و در عربي قند و در ترکي قاسي يا قاسني و در بازار هند اين گياه به جواشير معروف است (کارولا 19و همکاران، 1996).
اين گياه داراي ساختهاي ضخيم به ارتفاع 3 تا 8/0 متر، برگها به رنگ سبز مايل به خاکستري و به طول 30 سانتيمتر و پوشيده از تارهاي ريز و کوتاه، پهنک برگ متقسم به قطعاتي است که بر اثر چند بار تقسيم شدن به صورت قطعات باريک و فشرده به هم درآمده است، گلها زرد و مجتمع به صورت خوشه هاي مرکب متورم است، ميوه بيضوي دراز و داراي کناره اي باريک از نصف محتوي دانه است.

شکل1-2 رويشگاه طبيعي باريجه
1-4-1- دامنه انتشار:
گونه مختلف جنس ferula در اکثر نقاط ايران در ارتفاعات بالاي 2000 متر و شيبهاي شمالي در مازندران، دره هراز، اطراف دماوند، بين تهران و فيروزکوه، دره لار سمنان، ارتفاعات خراسان، فارس، اصفهان، سميرم، دامنه کوه دنا، لرستان و آذربايجان پراکنش دارد. بيشترين بهره برداري از استان تهران و خراسان به عمل مي آيد (زرگري و قهرمان و همکاران، 1367)

1-4-2نحوه استخراج صمغ باريجه:
دو نوع باريجه با نامهاي اشکي و توده اي در بازار دارويي ارائه مي گردد که دو محصول حاصل از دو نوع برداشت از گياه مي باشد (دکتر زرگري و همکاران ،1367).
نوع اشکي آن بر اثر نيش حشرات و يا پيدايش خراش به طور طبيعي از قاعده ساقه به خارج ترشح مي شود. نوع ديگر که بيشتر در بازار تجارت موجود است و در معرض استفاده قرار مي گيرد معروف به باريجه توده اي است که با ايجاد شکاف و تيغ زدن در گياه بدست مي آيد.
براي برداشت و به دست آوردن شيره گياه در فصل بهره برداري (اواخر خرداد تا اوايل مرداد) ابتدا خاک پاي بوته را در قاعده ساقه و اطراف ريشه به عمق 15- 10سانتيمتر کنار زده و آن ناحيه را به خوبي تميز نموده سپس در ناحيه ريشه با تيغه هاي مخصوصي عمل تکه برداري انجام مي شود که بلافاصله شيره سفيد رنگ از محل تيغ زده شده خارج و به تدريج در مجاورت هوا سفت و قهوه اي مي گردد براي اينکه شيرابه حاصل با خاک تماس پيدا نکند تخته سنگ کوچکي در زير محل برش قرار داده مي شود (دکتر زرگري و همکاران، 1367).
در صورت شاداب بودن گياه عمل تکه برداري و برش به دفعات تا زماني که شيره استخراج شود ادامه مي يابد ميزان توليد باريجه از بوته به قوي يا ضعيف بودن گياه و دفعات تي

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید