هاي توليدي به کار رفته در تغذيه آبزيان پرورشي از انواع ذيل هستند:
1ـ3ـ4ـ1 جيره تر
جيره غذايي تر حاوي 70-45 درصد رطوبت است که از اجزاي با رطوبت بالا مانند ضايعات شيلاتي، ماهيان نامطلوب، ضايعات کشتارگاهي و غيره تهيه مي گردد. اين نوع جيره در انبار مزرعه و به ميزان مصرف روزانه توليد و عمدتا به مصرف ماهيان گوشتخوار از جمله باس دريايي، شانک ماهيان، مار ماهيان و آزاد ماهيان مي رسند. جيرههاي تر به جهت رطوبت بالايي که دارند براي رشد قارچها و باکتريها بسيار مناسب مي باشند. در حال حاضر از اين نوع جيره ها در صنعت آبزي پروري استفاده مي شود و واحدهاي بهداشتي نيز از مصرف اين نوع غذاها ممانعت مينمايند.
1ـ3ـ4ـ2 جيره مرطوب
جيره غذايي حاوي 45-25 درصد رطوبت است که از اجزاي با رطوبت بالا مانند جيره بسيار مرطوب و اجزاي خشک تهيه مي گردد. جيره نيمه مرطوب حاوي 25-15 درصد رطوبت است و تعداد اجزاي بسيار مرطوب آن اندک ميباشد. براي اغلب گونه ها جيره هاي تر، مرطوب و نيمه مرطوب به علت قوام نرم خود از خوش خوراکي بيشتري برخوردارند و مصرف آنها رشد بيشتر و ضريب تبديل غذايي بهتري را در پي دارد ولي از نقايص اصلي برخوردارند که مي توان به موارد ذيل اشاره کرد:
– براي پيشگيري از فساد بايد در مواقع حمل و نقل و انبار کردن حتما در دماي پايين نگهداري شوند.
– قابليت دسترسي به بافت تازه بدن ماهي و ضايعات ساير حيوانات، آن هم به مقدار کافي، هميشه يکسان و يک اندازه نيست.
– در صورت عدم پاستوريزاسيون به مقدار کافي، بويژه در مورد ضايعات شيلاتي، احتمال وارد شدن عوامل بيماريزا وجود دارد.
– انتقال و نگهداري نامناسب نه تنها موجب نابودي ويتامينها و چربيهاي حساس مي گردد، بلکه مزه و طعم جيره تغيير مي يابد و باکتريها و قارچها در آن رشد مي يابند. به علت ناپايداري در آب، جيره مصرف شده مي تواند بر کيفيت آب تاثير نامطلوب بگذارد.
1ـ3ـ4ـ3 جيره خشک
جيره غذايي حاوي 13-7 درصد رطوبت مي باشد. ساخت، حمل و نقل، انبارداري و پخش آنها در سيستمهاي پرورشي نسبتا آسان و راحت است. از جمله ساير مزاياي اين نوع جيره ها، امکان خريد اجزا به صورت عمده و ذخيرهسازي آنها، انتخاب انواع متنوعي از اجزا با ويژگيهاي خاص و امکان اعمال روشهاي کنترل کيفيت با حداقل هزينه و اجراي برنامه هاي توليد غذايي است. از سوي ديگر، جيره خشک را مي توان برحسب نيازهاي اختصاصي مراحل مختلف رشد، گونههاي تحت پرورش، جيره هاي مخصوصگذار از حالت لاروي و جيرههاي اختصاصي براي ماهيان مولد تنظيم و توليد نمود. همچنين امکان توليد جيره هاي اختصاصي ديگري مانند جيره هاي درماني داراي انواع آنتي بيوتيکها و داروهاي مورد نياز براي درمان بيماريها و افزودن هورمونها به جيره هاي غذايي براي توليد آبزيان از يک جنس يا بهبود رشد يا ايجاد بلوغ در ماهيها و ميگوها را فراهم ساخته است. جيره خشک را مي توان به صورت پودر، پلت، گرانول، اکسترود و غيره هم با استفاده از اجزاي خشک به تنهايي يا به صورت مخلوطي از اجزاي خشک و تر توليد نمود که به خوبي فرآوري و خشک شده اند. به طور معمول دو نوع پلت توليد مي شود که عبارتند از پلتهاي شناور (اکسترود) و پلتهاي عمقي. پلتهاي شناور براي گونه هايي مصرف مي شوند که عمدتا در سطح يا ستون آبي تغذيه مي کنند، براي مثال تيلاپيا، قزل آلا، هامور، باس دريايي، آزاد، کپور و غيره.
پلتهاي عمقي براي تغذيه کنندگان از کف مانند ميگوها به مصرف مي رسند. با استفاده از پلتها مي توان بر ميزان مصرف غذا و تا حدي سلامتي آبزيان نظارت نمود، اما حرارتدهي بيش از اندازه مورد نياز در طول روند اکستروژن مربوط به ساخت پلتهاي شناور ممکن است از ارزش غذايي آن بکاهد. براي دستيابي به گرانولهاي مورد نياز جهت تغذيه مراحل مختلف رشد ماهيها و ميگوها مي توان پلتها را خرد کرد و با استفاده از غربال درجه بندي نمود.
1ـ3ـ5 فرمولاسيون
1ـ3ـ5ـ1 تاريخچه
جيره نويسي و توليد غذاي دستي براي ماهيان که از صدها سال پيش آغاز شده، تاکنون پيشرفت بسياري داشته است. پيش از آغاز قرن بيستم، توليد ماهي عمدتا به صورت گسترده و وابسته به توليدات طبيعي که اغلب حاصل کوددهي استخرها بوده است انجام مي گرفت، مطالعات اوليه روي تغذيه ماهياني مثل: کپور، قزل آلا، ماهي آزاد و ديگر ماهيان پرورشي نشان دادند که جيرههايي بر پايه ترکيبات غذايي جانوري و گياهي رشد را کاهش مي دهد و بدون استفاده از ريز مغذي ها، ويتامينها، اسيدهاي آمينه، محرکهاي رشد و ايمني، عوامل نگهدارنده و بازدارنده رشد باکتريها و قارچها در غذا به سلامتي ماهي آسيب مي رساند [17]. در مراحل ابتدايي تهيه جيره، زيست شناسان جيره طبيعي ماهياني مثل کپور معمولي و قزل آلا را مورد بررسي قرار دادند (که تا حدي به نسبت مکان و فصل تغيير ميکرد)، و با بررسي غذاي طبيعي شکارشده، آن ها اين يافته ها را به عنوان يک راهنمايي براي رسيدن به نماي مناسب تغذيه اي از جيرههاي غذايي ساختگي به کار بردند. ترکيب تقريبي به نحو چشمگيري مشابه با جيرههايي بود که امروزه به ماهي قزل آلا و ماهي آزاد جوان داده مي شود؛ به عبارت ديگر بر مبناي وزن خشک، 49 درصد پروتئين خام، 15 تا 16 درصد چربي، 8 درصد فيبر خام و 10 درصد خاکستر گزارش شد [18].
نخستين مطالعات جدي روي نياز هاي غذايي ماهيان در دهه 1950 شکل گرفت. از آن زمان اطلاعات بيشتري درباره پرورش ماهي، کيفيت آب، کيفيت پلت جيره هاي آبزيان (پايداري در آب) به دست آمده، و بررسيها همچنان ادامه دارد. هر چند که برخي از سنجش هاي اوليه براي نياز هاي تغذيهاي نياز به تجديد نظر دارند [19].
1ـ3ـ5ـ2 تدوين جيره غذايي
تدوين يک جيره غذايي فرايندي پيچيده است، که بايد به خوبي انجام شود. در اين فرايند با روشهاي گوناگون، ترکيبات غذايي مختلفي را انتخاب و مخلوط مي کنند، تا مخلوطي با قابليت پلت شدن، اکسترود شدن، خوش طعم، مغذي و ارزان به وجود آورند و همچنين ذخيره سازي، مدت زمان ماندگاري، حمل و نقل، عرضه به بازار و کاربرد آن آسان باشد. اجزاء سازنده جيره بر اساس قيمت، قابليت دسترسي، ترکيب شيميايي، و ارزش تغذيه اي اغلب بر مبناي قيمت واحد پروتئين انتخاب مي شوند. نوع جيره اي که تدوين مي شود تعيين خواهد کرد که از بين ارزش تغذيه اي يا هزينه جيره، کدام يک مهم ترند. غذاهاي مرحله لاروي يا آغازين براي سلامت دراز مدت ماهيان بسيار مهم هستند. پس براي غذا هاي مرحله لاروي و يا آغازين، انتخاب يک جيره با تکيه بيشتر بر ارزش غذايي تا هزينه غذا، مجاز است. در مقابل، حدود 90 درصد از هزينه کلي خوراک در يک چرخه توليد را براي غذاهاي دوران پاياني محاسبه مي کنند که در اين مرحله نيازهاي اصلي ماهي و به ويژه نگهدارندهها و برخي افزودنيهاي لازم براي جلوگيري از رشد باکتريها و قارچها درجيره ديده نمي شود و از اين طريق مشکل ايجاد ميکنند [18].
1ـ3ـ5ـ3 فرمولاسيون جيره
فرمولاسيون جيره يک عمل اختصاصي است. بهترين فرمولها آنهايي هستند که با استفاده از کامپيوتر و با روشهاي برنامه ريزي خطي طراحي مي شوند و همه نيازهاي فيزيولوژي ماهي در آن درنظر گرفته مي شود. روشهاي برنامهريزي خطي امکان به کارگيري طيف وسيعي از اقلام غذايي مختلف مثل: پودر ماهي، آرد گندم، آرد سبوس گندم، سويا، پودر خون، پودر گوشت، مخمر، پودر آب پنير، پودر يونجه و افزودنيهايي مثل: آنتي اکسيدانها، نگهدارندهها و ممانعت کنندههاي رشد باکتريها و قارجها، مواد قابض، ويتامينها، برخي اسيدهاي آمينه، نمک، توکسين بايندر، بايندرها براي دستيابي به تعادل غذايي با حداقل هزينه فراهم مي سازند. بهطورکلي پارامترهاي کنترلي ذيل بايد در خصوص اجزاي تشکيل دهنده جيره آبزيان مدنظر قرار گيرند: ميزان رطوبت، پروتئين خام، نيتروژن غير پروتئيني، فيبر خام (در فرآورده هاي گياهي و بدن سخت پوستان)
چربي تام (ميزان اسيدهاي چرب ضروري، اسيدهاي چرب آزاد، عدد يد و خاکستر اسيدي نامحلول)، خاکستر تام، عصاره عاري از نيتروژن (کربوهيدراتها)، ميزان انرژي، وضعيت اسيدهاي آمينه موجود استرولها، مواد معدني (کلسيم، فسفر، منيزيم، عناصر کمياب و سولفور)، ويتامينها، کلريد سديم در منابع پروتئيني دريايي، گوسيپول در کنجاله تخم پنبه، مايکوتوکسينها (سموم قارچي)، شمارش باکتريها، شمارش قارچها، آزمايش پايداري در آب، آزمايشات عمومي (بو، رنگ،شکل ، ابعاد ذرات).
1ـ3ـ5ـ4 فرآوري جيره
مراحل اصلي در فرآوري و ساخت جيره خشک عبارتند از:
خريد اصلي غذا و افزودنيهاي با کيفيت مناسب، انبارسازي در انبار پس از برچسب گذاري و بازاريابي صحيح نگهداري از اقلام اصلي در معرض خطر مثل روغن و ويتامينها در دماي ترجيحا پايين (در محل خنک)، وزن کشي دقيق اقلام (چرخ شده و چرخ نشده) و افزودنيها در نسبتهاي مورد نياز براي فرمول منتخب، تهيه مکملهاي معدني و ويتامينه، آسياب کردن، ريز آسياب کردن، غربالگري، مخلوط سازي، پلت سازي (پليت هاي شناور و پلت هاي غير شناور)، خنک سازي، خشک سازي، خرد کردن، جداسازي و دسته بندي ذرات غربالگري شده، بسته بندي، انبار سازي

شکل (1ـ1) فرآوري جيره
ـ آسياب کردن
آسياب کردن اجزا موجب کاهش ابعاد و همچنين مقداري از رطوبت به علت تماس مستقيم با هوا مي شود. خشک سازي ترکيبات غذايي قبل از آسياب کردن بر کارآيي آسياب کردن مي افزايد. آسياب کردن موجب بهبود خواص مخلوط سازي، پلت پذيري، خوش خوراکي و قابليت هضم مواد مي شود.
اجزاي درشت جيره قبل از آسياب شدن از روي يک آهنرباي دايمي عبور داده مي شوند که هرگونه قطعه فلزي را از ميان آنها خارج مي کند. به منظور آسياب کردن از آسياب چکشي و آسياب صفحهاي يا مالشي استفاده ميشود. کارآمدترين وسيله آسياب کننده بخصوص براي اجزا با چربي اندک آسياب چکشي است، اما انتخاب غربال و ورودي غذاي صحيح امکان آسياب کردن بسياري از انواع ديگر ترکيبات را نيز فراهم ساخته است. ميزان کارآيي آسياب به تعداد چکشها، ابعاد، آرايش و ميزان تيزي آنها، سرعت چرخش و قدرت اسب بخار موتور و همچنين ابعاد غربال و نوع ماده در حال آسياب بستگي دارد. با انتخاب غربال مناسب، دستيابي به ذرات با اندازه مورد نظر امکان پذير است. آسياب ماهي خشک و ساير محصولات جانبي دامي ممکن است مشکل باشد، ولي مخلوط سازي با ساير اجزاي خشک مي تواند موجب بهبود وضعيت آسياب کردن شود.
کاهش اندازه ذرات موجود در جيره، مرحلهاي است که بيشترين زمان و هزينه را در ساخت جيره مي طلبد (تا 60% هزينه توليد پلت). براي افزايش قابليت و توانايي يک آسياب غذايي، اجزايي از جيره که اندازه آنها بيش از 5/2 ميلي متر است را بايد پيش آسياب نمود. پس از آسياب کردن بايد 95% از اجزاي جيره (برحسب وزن جيره) ابعادي برابر با کمتر از 250 ميکرون داشته باشند. بقيه نيز نبايد بيش از 400 ميکرون باشند. در واقع ابعاد ذکر شده تعادلي ميان هزينه آسياب کردن و دستيابي به پايداري مناسب پلتها در آب مي باشد، چرا که هرچه ذرات کوچکتر باشند، پايداري آنها در آب به علت افزايش سطح لازم براي اتصال با ساير ذرات افزايش مي يابد. همچنين امکان دستيابي به يک جيره يکنواخت در نتيجه افزايش بهرهروي در جيرههاي با ذرات کوچکتر آسانتر مي گردد. بايد به خاطر داشت که کاهش ابعاد ذرات موجب کاهش ظرفيت سيستم آسياب مي شود، ولي در عين حال پايداري پلت در آب را افزايش مي دهد.
ـ مخلوط سازي
هدف از مخلوط سازي، دستيابي به يک توزيع يکنواخت براي ترکيبات غذايي و افزودنيهاست، به نحوي که هر واحد وزني مصرفي جيره در ماهي از ارزش غذايي يکساني برخوردار باشد. مخلوط سازي جيره تمامي ترکيبات احتمالي مايع و جامد را شامل مي شود. موادي که

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید