ت مي دهند. اين غذاها معمولا غني از مواد مغذي ضروري ميباشند. تجربه آبزي پروري نشان ميدهد که ظاهرا اغلب ماهيان و سخت پوستان بالغ مي توانند به استفاده از غذاهايي با مواد مغذي کمتر عادت داده شوند، هر چند تامين مقداري غذاي زنده سودمند است به ويژه در مراحل لاروي، بسياري از اين ماهي ها، کاملا متکي بر غذاي زنده ميباشند [10]. تامين غذاي زنده در سيستم پرورش با هر تراکمي امکان پذير نبوده و مهمتر اينکه اقتصادي نميباشد، غذاي واقعي طبيعي کپور معمولي و قزل آلاي رنگينکمان بستگي به سن و اندازه ماهي، کيفيت فيزيکوشيميايي آب محل زندگي، اندازه اقلام غذايي و محيط زندگي دارد [11، 12، 13]. امروزه در صنعت آبزي پروري براي تامين نيازهاي غذايي ماهيان پرورشي در هر شرايطي از غذاي فرموله شده به اشکال پلت و اکسترود استفاده مي کنند و به جهت برخي مزاياي اقتصادي غذاي اکسترود (شناور و نيمه شناور) مي رود که به شکل کامل جايگزين غذاي پلت گردد.

1ـ3ـ3 نياز هاي تغذيه اي
بيشتر تحقيقات درباره نيازهاي غذايي ماهيان پرورشي در حال رشد در آب شيرين تحت شرايط آزمايشگاهي اجرا شده است. به طور کلي، نيازهاي غذايي و انداره سايز غذاي تهيه شده متناسب با نوع ماهي پرورشي، اندازه ماهي، شرايط پرورش متفاوت است [9].
1ـ3ـ3ـ1 انرژي
انرژي در كربوهيدراتها، چربيها و پروتئين هاي اجزاي خوراكي ذخيره ميشود. منشأ اوليه اين انرژي، نور خورشيد است سپس در نتيجة فتوسنتز در منابع گياهي ذخيره مي شود و از اين طريق وارد بدن جانوران از جمله آبزيان ميگردند. بخش از انرژي وارده به بدن ماهي (IE)4 از طريق مدفوع دفع مي گردد که انرژي مدفوعي نام دارد (FE)5 و درغذاهاي با کيفيت پايين (با منشا کربوهيدراته) تا 25 درصد انرژي دفع مي گردد. اختلاف انرژي وارده به بدن از انرژي مدفوعي (IE- FE= DE)، انرژي قابل هضم (DE)6 نام دارد،که ارزش هر غذايي با اين نوع انرژي ارزيابي ميشود. ميزان انرژي مورد نياز براي ماهيان و ميگوي پرورشي در جدول (1ـ1) آمده است

جدول (1ـ1) مقدار انرژي متابوليک و قابل هضم مورد نياز ماهيان پرورشي و ميگو
رديف
نوع آبزي پرورشي
انرژي متابوليكي(ME)7
انرژي قابل هضم (DE)
1
ماهي كپور معمولي8
2800-3000(Kcal/kg)
3300-3500(Kcal/kg)
2
ماهي قزل آلا رنگين كمان9
3000-3200(Kcal/kg)
3500-3700(Kcal/kg)
3
ماهي كپور علفخوار10
2800-2900(Kcal/kg)
3200-3400(Kcal/kg)
4
ميگو11
2900-3100(Kcal/kg)
3300-3700(Kcal/kg)

1ـ3ـ3ـ2 پروتئين ها و اسيد هاي آمينه
ماهيان، مثل ديگر جانوران خونگرم در حال رشد، پروتئين هايي متشكل از 22 اسيدآمينهي مختلف مي سازند، ليكن برخلاف گياهان، حيوانات قادر به ساخت همه اسيدهاي آمينه نمي باشند. اسيدهاي آمينهاي را كه حيوانات قادر به ساخت آنها نيستند و بايد از طريق جيره تأمين شود، جزء اسيدهاي آمينهي ضروري يا لازم طبقه بندي مي شوند. همچنين اسيدهاي آمينه اي را كه حيوانات قادر به ساخت آنها هستند اسيدهاي آمينه غيرضروري گويند، البته حيوانات نمي توانند برخي از اين اسيدهاي آمينهي غير ضروري را به اندازه كافي براي دستيابي به حداكثر رشد بسازند، لذا بايد اين نوع اسيدهاي آمينه از طريق جيره هم تأمين شود [7].
زماني که نيازهاي اسيد آمينهاي ماهي محاسبه مي شوند، در کل تنها حدود 15 درصد جيره را تشکيل مي دهند. بنابراين در تئوري، رشد آزاد ماهيان با سرعت قابل قبولي از جيره هاي حاوي 15 درصد اسيد آمينههاي ضروري و حدود 10 درصد اضافي از اسيد آمينه هاي غير ضروري امکان پذير است. در جيرههاي کاربردي SFT12، سطح رژيمي پروتئين معمولا حدود 50 نا 52 درصد در مراحل لاروي و نوزادي ماهي، در مرحله رشد FFT13 43-48 درصد پروتيين، براي مرحله پرواري GFT14 مقدار پروتيين 38 تا 43 درصد و در مرحله بلوغ و مولدين BFT15 مقدار پروتئين بالاي 40 درصد مي رسد متفاوت است [9].
بهترين منبع پروتئين براي غذاي ماهي آرد ماهي، پودر گوشت، گلوتن گندم، گلوتن ذرت، پودر خون، مي باشند. با اين حال، هضم برخي از آنها مثل منابع گياهي به علت نوع اسيد هاي آمينه تشکيل دهنده مواد پروتئيني مشکل است [14].
1ـ3ـ3ـ3 چربي و اسيدهاي چرب
چربي لازم، براي احتياجات بدن ماهي از سه منبع تامين مي شود که عبارتند از چربي گرفته شده به وسيله غذا، چربي ساخته شده از مازاد مواد پروتئيني و چربي ساخته شده از مازاد مواد قندي. بيش تر چربي هاي غذايي در روده کوچک، قبل از جذب به صورت اسيدهاي چرب و گليسيرين در مي آيند. سهولت تجزيه و جذب چربيها به نقطه ذوب آن ها بستگي دارد. چربي هاي نرم زودتر از چربي هاي سخت جذب مي شوند. جذب چربي ها بسته به نقطه ذوب آنها و گرماي بدن ماهي از 70 تا 90 درصد تغيير مي کند. چربيهاي سخت ممکن است هضم مواد پروتئيني و قندي را کند و يا متوقف نمايند. اين کار از طريق پوشيده شدن مولکول هاي پروتئيني و قندي با چربي صورت مي گيرد. اين پوشش اثر آنزيم ها و اسيد هاي موثر در هضم و گوارش مواد قندي و پروتئيني را متوقف مي سازد. اين ماده همچنين به عنوان ذخيره در بدن ماهي نگهداري مي گردد. چربي ها در جذب ويتامين هاي محلول در چربي نيز که براي رشد و نمو و سلامت ماهي لازمند به کار مي رود. در بدن ماهي دو نوع چربي ذخيره مي شود. يکي از آن ها را ماهي از پروتئين يا مواد قندي اضافي مي سازد، ديگري به طور مستقيم از مواد غذايي حاصل ميشود. اگر بيش از حد مورد نياز چربي به غذاي ماهي ها افزوده شود، ممکن است باعث تلف شدن آن ها گردد. مهم ترين بخشي که تغيير و تبديل غذا در آن صورت مي گيرد کبد است. اگر چربي در کبد و کليه ها ذخيره شوند، سبب کم خوني، آب آوردگي و مرگ ماهي مي گردد. منابع اصلي چربي براي غذاي ماهي ها عبارتند از: آرد و روغن ماهي، آرد پنبه دانه، سبوس برنج، گوشت تازه، ماهي تازه و خردههاي گوشت که به عنوان غذا به ماهي داده مي شود [14].
1ـ3ـ3ـ4 کربوهيدرات
مواد قندي از هيدروژن، کربن و اکسيژن ساخته شده اند و برعکس مواد پروتئيني فاقد ازت مي باشند. قسمتي از مواد قندي مصرف شده به صورت انرژي به کار رفته و بقيه آن به طور موقت به صورت گليکوژن يا نشاسته حيواني ذخيره شده و يا به صورت چربي در مي آيد. مواد قندي که داراي ترکيب پيچيده هستند، پس از هضم و قبل از جذب، به صورت مواد قندي ساده در مي آيند، و مصرف آن ها بستگي به توانايي ماهي در هضم اين مواد دارد. آزاد ماهيان فقط آنزيم هاي لازم براي هضم 12 درصد کربوهيدرات را دارند ولي اگر پخته شوند تا 40 درصد هم مي توان به غذاي آن ها وارد کرد. مواد قندي در بدن به صورت گلوکز و گليکوژن يافت مي شوند. گلوکز در محلول ها و سلول هاي بدن ذخيره شده ولي گليکوژن در ماهيچه و کبد ذخيره مي گردد. منابع اصلي مواد قندي در غذاي ماهي ها فرآورده هاي گياهي مثل: آرد گندم، سويا، آرد سبوس برنج، آرد ذرت وآفتاب گردان هستند. گوشت ها فقط مقدار کمي مواد قندي دارند [15].
1ـ3ـ3ـ5 ويتامين ها
ماهي آزاد و قزل آلا و ديگر ماهيان پرورشي در جيره خود به 15 نوع ويتامين براي تضمين رشد خوب و حد مطلوب سلامتي نياز دارند. هر چند نيازمندي هاي ماهيان با اندازه هاي متفاوت، اثر متقابل با ساير مواد مغذي و شرايط مختلف محيطي و استرس محاسبه نشده اند. NRC، نيازهاي ويتاميني اعلام شده براي ماهيلان پرورشي و حذف آنها در طول زمان فرآوري و ذخيره سازي را در نظر نگرفته است. به دليل اين که مقدار و قابليت استفاده از ويتامينها در غذا به شدت متغير است، جيره هاي کاربردي با تمامي ويتامين ها و معمولا بيش از مقادير توصيه شده توسط NRC، تکميل شده اند [7].
1ـ3ـ3ـ6 مواد معدني
ماهيان هم مانند همه جانوران، نياز به مواد معدني دارند، که از آن ها براي ساختار بدن، تنظيم اسمزي، و به عنوان فاکتورهاي کمکي در واکنش هاي متابوليک استفاده مي کنند. در آب شيرين، کلسيم محلول در آب تا حد زيادي از نيازهاي ماهيان را تامين ميکند، و در آب دريا، مواد معدني مختلف ديگري که در غلظت هاي بالا محلولند، ميتوانند منبع اصلي نياز هاي معدني براي ماهي باشند. ساير مواد معدني بايد از جيره تامين شوند. خوراک هايي که شامل مقدار قابل توجهي آرد ماهي هستند، مانند اغلب جيرههاي آزاد ماهيان، بايد سطوح کافي از عناصر ضروري را داشته باشند تا نيازمندي هاي مربوط به رشد را رفع کنند. برخي اجزاء تشکيل دهنده جيره، مانند اسيد فايتيک در آرد سويا و آرد ماهي حاوي خاکستر بالا، ممکن است قابليت استفاده از کاتيونهاي دو ارزشي، مانند روي (Zn) را، براي ماهيان کاهش دهد. در حال حاضر، جيره هاي ماهيان پرورشي بهطور معمول با عناصر ضروري کمياب متعددي کامل مي شوند که شامل: روي، سلنيوم، منيزيم، يد، آهن، مس هستند [9].
1ـ3ـ3ـ7 افزودني ها
به منظور حفاظت از ترکيبات آسيب پذير، بهبود قابليت دسترسي به آنها، بکارگيري در تغذيه ماهيان پرورشي، انواع مختلفي از ترکيبات، به جيره آبزيان افزوده مي شود مثل مواد قابض، آنتي اکسيدانها، مهارکنندههاي باکتريايي و قارچي، مواد جاذب توکسين16، مواد محرک رشد، داروها، رنگدانه ها و ديگر مواد را نام برد.
ـ مواد قابض
براي حفظ پايداري غذاي مصرفي در آب و کسب اطمينان از يکپارچگي جيره و عدم نفوذ ترکيبات غذايي در آب به آن مواد قابض اضافه ميکنند. آرد گندم و آرد برنج در بيشتر جيره ها، مواد قابض مناسبي هستند و مقدار آن بسته به شرايط غذا و کيفيت آن از 12 تا 30 درصد استفاده متغير است [16]. اين دو ماده قابض در عين حال داراي ارزش غذايي نيز هستند ولي برخي ترکيبات مثل بنتونيت و ليگنو سولفونات هر چند که مواد قابض خوبي هستند ولي فاقد ارزش غذايي مي باشند.
ـ آنتي اکسيدانها
براي حفظ اسيدهاي چرب و ساير اجزاي قابل اکسيد موجود در جيره از آنتي اکسيدانها استفاده مي کنند. چربيهاي داخل غذا که اسيدهاي چرب غير اشباع با پيوندهاي دوگانه را با خود دارند در مجاورت با نور، حرارت، هوا و رطوبت اکسيد مي شوند و محصول حاصل ممکن است با ويتامينها و اسيدهاي آمينه مخلوط شده و از قابليت دسترسي حياتي جيره بکاهد و در عين حال اثرات نامطلوبي بر سلامت ماهي بگذارد. عوامل تسريع کننده اکسيداسيون چربيها، آنزيمهاي ليپوليتيک داخل پودر ماهي، دماي بالا، عناصري مثل مس، آهن، کبالت و روي و … را نام برد و لذا براي جلوگيري از اکسيداسيون چربي ها از اتوکسي کويين، BHT17 و BHA18 به ترتيب با دزهاي 015/0، 2/0و 2/0 درصد استفاده ميشود [16].
ـ عوامل ضد ميکروبي (باکتريايي و قارچي)
اجزا جيره و جيره هاي کامل که بسيار مغذي هستند، در طول زمان نگهداري در شرايط نامناسب (رطوبت، حرارت و نور) در برابر رشد باکتريها و قارچ ها حساسند. بزرگترين مشکل در اين ارتباط قارچ ها هستند که در رطوبت بالاي 14-13 درصد در غذا به سرعت رشد مي کنند و اگر رطوبت محيط به 70 تا 90 درصد و حرارت محيط به 25 درجه سانتيگراد نزديک شود قارچهايي مثل (آسپيرژيلوس، فوزاريوم و پني سيليوم، ريزوپوس و موکور) که فاسد کننده غذا هستند، به سرعت رشد مي کنند و سبب بروز آسيبهاي گسترده به غذا مي گردند. اين قارچها نه تنها ارزش غذايي غذا را مي کاهند بلکه بو، طعم و مزه غذا را نيز تغيير مي دهند و توليد سمومي ميکنند که بسيار براي ماهي کشنده مي باشند. به همين جهت براي کنترل باکتريها و قارچها به غذا مواد نگهدارنده مثل: اسيد سوربيک و نمکهاي آن (سوربات سديم و سوربات پتاسيم)، اسد فورميک و نمکهاي آن (فورمات سديم و فورمات پتاسيم)، اسيد استيک و نمکهاي آن (استات سديم و استات پتاسيم)، اسيد لاکتيک، اسيد پروپيونيک، اسيد فسفريک، اسيد سولفوريک، اسيد کلريدريک و بنزوات سديم و … اضافه مي کنند.
1ـ3ـ4 انواع جيره
جيره

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید