الايزا و همچنين روش‌هاي فيزيک و شيميايي از متداول‌ترين آنها مي‌باشد. در ميان تمام اين روش‌ها استفاده از کروماتوگرافي مايع با کارايي بالا به علت حساسيت و ويژگي بالا از اهميت فوق‌العاده برخوردار است.
در اغلب کشور‌هاي جهان سوم، هيچ برنامه منظمي براي ارزيابي باقيمانده آنتي‌بيوتيک در مواد غذايي وجود ندارد. در کشور ما نيز با وجود مصرف زياد آنتي‌بيوتيک، به دليل عدم وجود افراد مسئول و عدم حد مجاز ملي و نبودن آزمايشگاه تخصصي باقيمانده داروهاي دامپزشکي، اين باقيمانده‌ها مي‌توانند سلامتي مصرف‌کنندگان را به خطر بياندازد. هدف از انجام اين مطالعه تعيين ميزان باقيمانده آنتي‌بيوتک‌هاي ذکر شده و مقايسه آنها با استاندارد ملي ايران و استاندارد اروپا بوده. همچنين راه‌اندازي و اندازه‌گيري باقيمانده اين داروها به روش HPLC و بررسي دقيق و اندازه‌گيري باقيمانده دارويي کلرامفنيکل که متأسفانه در کشور ما اهميت کمي به آن داده شده است.
اميد است که نتايج حاصل از تحقيق بتواند با توجه به شرايط و امکانات موجود کشور، گامي مؤثر در بهبود و ارتقاء بهداشتي فرآورده‌هاي دامي مورد مصرف جامعه گردد و از اين راه کمکي به بهداشت عمومي کشور شود.
طبقه‌بندي و انواع آنتي‌بيوتيک‌هاي مصرفي در دام و طيور
آنتي‌بيوتيک‌ها را به صورت‌هاي مختلف طبقه‌بندي مي‌کنند و اين طبقه‌بندي در فارماکلوژي در بعضي مواقع بر اساس تاريخ کشف آنها مي‌باشد. آنتي‌بيوتيک‌ها را از نظر منشا نوع اثرات آن قدرت ضد ميکروبي و مکانيسم اثر، ساختمان شيميايي، ميزان سميت طبقات مختلف قرار مي‌دهند.
براساس نوع عملکرد آنها را به سه گروه تقسيم مي‌کنند:
بعضي سنتز ديواره سلولي باکتري را مختل کرده و موجب وقفه در آن مي‌شود و باعث تجزيه سلول مي‌شود. مانند: پني‌سيلين‌ها، سفالوسپورينهاو باستراسين
دومين گروه از سنتز اسيد‌هاي نوکلئيک جلوگيري مي‌کنند و موجب وقفه سنتز پروتئين داخل باکتري مي‌شوند. اين اثر بدون سنتز DNA و RNA يک ارگانيسم نمي‌تواند تکثير يابد و اطلاعات ژنتيکي را انتقال دهد. خاصيت باکترواستاتيک آنتي‌بيوتيک‌ها به حساب مي‌آيد. مانند: گريزئوفلووين، تتراسايکلين
سومين گروه نفوذپذيري ديواره سلولي را تغيير مي‌دهند که منجر به خروج مواد مفيد و حياتي باکتري مي‌شوند که براي ادامه حيات باکتري ضروري هستند. اين عمل مي‌تواند هم باکتريواستاتيک و هم باکتريوسيدال باشد. مانند: آمفوتريپسين B و پلي‌ميکسين B (بررسي بقاياي آنتي‌بيوتيک در گوشت)
در ادامه انواع آنتي‌بيوتيک‌هاي مورد استفاده در صنعت دام و طيور را شرح مي‌دهيم.
پني‌سيلين، اکسي‌تتراسايکلين، کلرو تتراسايکلين: مؤثرترين آنتي‌بيوتيک‌هايي که در نگهداري گوشت مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
نووبيوسين: در درمان عفونت‌هاي استافيلوکوکي در ماکيان به کار مي‌رود.
پني‌سيلين: براي درمان ورم پستاني استفاده مي‌شود که يکي از راه‌هاي اصلي براي ورود پني‌سيلين به ماده غذايي مصرفي مي‌باشد.
نيستاتين: که فقط محدود به استعمال خارجي است و به طور ناچيز جذب مي‌شود.
تتراسايکلين: از آنتي‌بيوتيک‌هاي وسيع‌الطيف هستند که بسيار پر مصرف هستند.

مکانيسم عمل آنتي‌بيوتيک‌ها
در اين بخش مکانيسم عمل آنتي‌بيوتيک‌ها توضيح داده مي‌شود. منظور از مکانيسم عمل اثري است که آنتي‌بيوتيک مورد نظر مي‌تواند بر روي باکتري خاصي داشته باشد. اين مکانيسم مي‌تواند به دو صورت باکتريواستاتيک و باکتريوسايد وجود داشته باشد. در ادامه مکانيسم عمل آنتي‌بيوتيک‌هاي تتراسايکلين، اکسي‌تتراسايکلين، کلرامفنيکل و پني‌سيلين شرح داده خواهد شد.
مکانيسم عمل تتراسايکلين‌ها
سنتز پروتئيني را در باکتري‌هاي متوقف مي‌سازند و از دو راه بر روي ريبوزوم‌هاي باکتري‌هاي گرم منفي تاثير مي‌گذارند:
با عبور غيرفعال از طريق کانال‌هاي هيدروفيليک پروتئين‌هاي پوريني در غشاء خارجي مي‌تواند تاثير بگذارد. مينوسيکلين و داکسي‌سيکلين بيش از ساير تتراسايکلين‌ها ليپوفيليک بوده و مستقيماً از لايه ليپيدي عبور مي‌نمايد.
با فرآيند انتقال فعال وابسته به انرژي مي‌تواند روي باکتري‌ها تاثير بگذارد که همه تتراسايکلين‌ها را از غشاء سيتوپلاسمي به درون پمپ مي‌کند.
پس از ورود به درون سلول تتراسايکلين‌ها به زير واحد 30S متصل مي‌شوند. تتراسايکلين‌ها مانع رسيدن آمينواسيل tRNA به کمپکس ريبوزوم mRNA مي‌گردد. با اين روش از سنتز زنجيره پپتيدي جلوگيري مي‌کند. اثرات بازدارندگي تتراسايکلين‌ها با جذب آنها قابل برگشت است. اختلاف حساسيت در سطح ريبوزوم‌ها نيز شاخص‌هاي مهم نقش انتخابي تتراسايکلين‌ها محسوب مي‌شود.
تتراسايکلين‌ها حتي در تراکم‌هاي خيلي کم نيز قادرند از اتصال اشرشيا به سلول‌هاي اپيتليال پستانداران در شرايط آزمايشگاهي جلوگيري کند.
مکانيسم عمل کلرامفنيکل
کلرامفنيکل سنتز پروتئين‌ها را در باکتري‌ها متوقف مي‌کند. البته تا اندازه‌اي در سلول‌هاي يوکاريوتي هم مي‌تواند اين تاثير را بگذارد. اين آنتي‌بيوتيک با روش انتشار تسهيل شده و به درون سلول راه پيدا مي‌کند. کلرامفنيکل با اتصال به ريبوزوم‌هاي ريبوزوم‌هايS 50 عمل مي‌کند.
اين آنتي‌بيوتيک به صورت رقابتي با آنتي‌بيوتيک‌هاي ماکروليدي و کليندامايسسين سنتز پروتئين را متوقف مي‌کنند. اين اتصال غيرقابل برگشت مي‌باشد. اين آنتي‌بيوتيک از اتصال اسيد آمينه داراي انتهاي آمينواسيل TRNA به محل پذيرش بر روي زير واحد ريبوزي S 50 جلوگيري مي‌نمايد. ميان کنش بين اسيد آمينه آن رخ نداده و تشکيل پيوند پپتديل متوقف مي‌گردد.
کلرامفنيکل از سنتز پروتئين ميتوکندري‌ها در سلول‌هاي پستانداران جلوگيري مي‌کند. زيرا ريبوزوم ميتوکندري‌ها به ريبوزوم باکتري‌ها شباهت دارد. سلول‌ها خون ساز پستانداران حساسيت خاصي نسبت به کلرامفنيکل نشان مي‌دهند.
مکانيسم عمل پني‌سيلين
آنتي‌بيوتيک‌هاي بتالاکتامي نظير پني‌سيلين سنتز ديواره سلولي باکتري‌ها را مختل مي‌سازد و با اتصال پيدا کردن به محل آنزيمي پروتئين‌هاي متصل شونده به پني‌سيلين (PBPs) رشد باکتري‌ها را متوقف مي‌سازند. PBPs پروتئين غشاء سيتوپلاسمي هستند که يکي از سه واکنش سنتز ديواره‌ي سلولي را هدايت مي‌کنند: ترنس پپتيدازي، انو پپتيدازي و کربوکسي پپتيدازي.
در سويه‌هاي حساس استافيلوکوک اورئوس 5 نوع PBPs کشف شده: 1 و 2 و 3 و 4 که وزن مولکولي آنها به ترتيب 85، 80، 70، 45 کيلو دالتون است. هنگامي که پني‌سيلين همزمان به PBP‌هاي 1، 2، 3 متصل مي‌شود، بيشترين اثر خود را دارد. پني‌سيلين به وسيله منع ترانس‌کريپتازي که آخرين مرحله ساخته شدن ديواره سلولي را راهبري مي‌کند باعث از بين رفتن باکتري‌‌ مي‌شود. پني‌سيلين يک آنالوگ از استيل D-الالنين D-الانين ساختمان پنتاپپتيد پپتيدگليکان است. محل فعاليت D-الانين و پني‌سيلين کاملاً به هم شبيه هستند بنابر‌‌اين آنزيم ترنسپتيداز به پني‌سيلين متصل مي‌شود و به جاي D-الانين پني‌سيلين به بدنه پنتاپتيدي پپتيدگليکان متصل مي‌شود. بدين ترتيب D-الانين D-الانين اجازه اتصال به ديواره را نخواهد داشت و از ساخته شدن ديواره سلول جلوگيري مي‌کند.
منابع شيميايي
آنتي‌بيوتيک‌ها توسط راه‌هاي مختلفي به وجود مي‌آيند. مي‌توانند به طور طبيعي از طريق موجودات زنده مانند قارچ‌ها و يا به طور صنعتي ساخته شوند.
تتراسايکلين‌ها
اکسي‌تتراسايکلين به وسيله استرپتوميسس‌اورئوفيشنس و استرپتوميسسريموزس توليد مي‌گردد. تتراسايکلين به طور نيمه‌ساختگي از کلروتتراسايکلين سنتز مي‌شود.

شکل ‏1-1: فرمول ساختاري تتراسايکلين

شکل ‏1-2: فرمول ساختاري اکسي‌تتراسايکلين
پني‌سيلين
ساختار اساسي پني‌سيلين که شامل حلقه تيازوميدين (A) متصل به يک حلقه تبالاکتام (B) است و به حلقه بتالاکتام يک زنجيره جانبي (R) متصل است. هسته پني‌سيلين اصلي‌ترين بخش آن است و مسئول اصلي‌ترين فعاليت بيولوژيکي است. تغيير متابوليک يا شيميايي اين بخش باعث از دست رفتن فعاليت ضد باکتريايي مي‌گردد. زنجيره جانبي مسئول تعيين بسياري از ويژگي‌هاي ضد باکتريايي و فارمالوژيک پني‌سيلين است.
بر حسب ترکيب شيميايي که براي تخمير پني‌سيليوم استفاده مي‌شود، مي‌توان انواع پني‌سيلين‌هاي طبيعي را توليد نمود. پني‌سيلين G که بالاترين فعاليت ضد ميکروبي در ميان اين قبيل پني‌سيلين‌ها را دارد، تنها پني‌سيلين طبيعي است.

شکل ‏1-3: فرمول ساختاري پني‌سيلين
کلرامفنيکل
کلرامفنيکل داراي فرمول شيميايي زير است. اين آنتي‌بيوتيک در ميان ترکيبات طبيعي از لحاظ دارا بودن حلقه نيتروبنزيني منحصر به فرد بوده و مشتقي از اسيد دي‌کلرواستيک است. شکل فعال آن از نظر بيولوژيکي چپ گرد است.

شکل ‏1-4: فرمول ساختاري کلرامفنيکل
مکانيسم باقيماندن آنتي‌بيوتيک‌ها در گوشت، شير و تخم مرغ
خواص فارماکوکينتيک تتراسايکلين‌ها
اغلب تتراسايکلين‌ها از دستگاه گوارش به ميزان کافي اما تکميل جذب مي‌گردند. ميزان جذب آنها بستگي به مقدار دارو در دستگاه گوارش داشته و از طرفي با افزايش ميزان اين داروها داروي جذب نشده نيز افزايش مي‌يابد. درصد جذب تتراسايکلين‌ها در دستگاه گوارش بسيار متفاوت است.
به طوري که تتراسايکلين داراي کمترين مقدار 30% و بيشتر درصد جذب براي (داکسي‌سايکلين 95%) و مينوسايکلين (100%) اعلام شده به دنبال تجويز خوراکي، تتراسايکلين‌ها به سهولت از معده و قسمت ابتدايي روده باريک جذب شده و حدود 4-2 ساعت پس از مصرف دارو در حيوانات گوشت خوار بيشترين سطح خوني را دارا مي‌باشد که تا حدود 6 ساعت يا بيشتر ادامه يافته و پس از آن کاهش تدريجي شروع مي‌شود. به طوري که در حدود 24 ساعت بعد به زحمت مي‌توان دارو را در خون يافت. به همين دليل فواصل 12 ساعت جهت تجويز دارو توصيه شده است قسمتي از دارو توسط کبد توليد و از طريق صفرا دفع گشته و مجدداً توسط داروها جذب مي‌گردد به طوري که مقدار کمي از دارو پس از تجويز در خون براي مدت طولاني باقي مي‌ماند وجود تتراسايکلين‌ها در گردش خون پس از جذب يک تفاوت فاحش نسبت به آنتي‌بيوتيک‌هاي ديگر که سريعاً از گردش خون خارج مي‌شوند.
اکسي‌تتراسايکلين و تتراسايکلين جهت تزريق عضلاني مناسب بوده و غلظت‌هاي پلاسمايي قابل تشخيص را در طي 15 دقيقه ايجاد مي‌کنند که حداکثر آن پس از يک ساعت مي‌باشد و غلظت خوني به مدت 12 ساعت باقي مي‌ماند و 24 ساعت پس از تزريق دارو که به تدريج غلظت کاهش مي‌يابد تا اين که مقادير جزئي در خون ديده مي‌شود. براي توليد حداکثر غلظت‌هاي خوني در حيوانات نبايستي بيشتر از 10 ميلي‌گرم از دارو از راه داخل عضلاني در يک محل تزريق گردد. کلرتتراسايکلين به علت تحريک بافتي و جذب نامنظم و غير کافي جهت تزريق از راه عضلاني مناسب نمي‌باشد مواد بي‌حس کننده موضعي به بعضي از فراورده‌هاي تتراسايکلين اضافه شده تا درد ناحيه تزريق عضلاني را کم نمايد. اين فراورده‌ها به علت اثر نامطلوبي که مواد بي‌حس کننده موضعي ممکن است روي جريان هدايتي قلب داشته باشند نبايستي به طريق وريدي تجويز شوند.
مقداري از کلرتتراسايکلين با اکسي‌تتراسايکلين تجويز شده از راه داخل پستاني نيز به داخل گردش خون جذب مي‌شوند. جذب اين داروها توسط فرآورده‌هاي شير، ژله‌هاي هيدروکسيد آلومينيوم، بيکرنبات سديم، نمک‌هاي کلسيم و منيزيم و فرآورده‌هاي آهن کاهش مي‌يابد که به نظر مي‌رسد که مکانيسم‌هاي اين کاهش جذب، شلاته شدن با يون‌هاي دو يا چند ظرفيتي موجود در دستگاه گوارش و کاهش اسيديته معده باشد.
در پنجاه و چهارمين کميته مشترک FAO، WHO مقدار ADI در حدود 3-0 ميکروگرم در هر کيلوگرم وزن بدن براي اکسي‌تتراسايکلين، تتراسايکلين و کلرتتراسايکلين تنها و يا به صورت ترکيب توصيه شده است. مقدار 200 ميکروگرم در ه

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید